Ratko Mladić, były dowódca bośniackich Serbów skazany za ludobójstwo, zmarł w Hadze w wieku 84 lat

Uwięzienie i śmierć w Scheveningen

Były dowódca wojskowy bośniackich Serbów Ratko Mladić zmarł w czwartek wieczorem w wieku 84 lat w areszcie ONZ w Scheveningen w Hadze. Mladić odbywał karę dożywocia po skazaniu za ludobójstwo, zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko ludzkości. Serbskie media oraz władze więzienne potwierdziły jego zgon po okresie pogarszającego się stanu zdrowia. Jego obrońcy i rodzina wielokrotnie składali wnioski o zwolnienie ze względów medycznych (w tym apelacje syna w 2022 i 2025 roku), jednak międzynarodowi sędziowie odrzucali każdą z nich. Ostatnie 15 lat życia spędził w areszcie w Holandii.

Dowodzenie w czasie wojny w Sarajewie i Srebrenicy

Urodzony w 1942 roku w Kalinoviku Mladić stracił ojca w 1945 roku podczas walk między partyzantami a chorwackimi siłami faszystowskimi. Po ukończeniu szkoły wojskowo-przemysłowej w Belgradzie rozpoczął karierę w armii jugosłowiańskiej, uzyskując stopień generała w 1991 roku. Po wybuchu wojny w Bośni w 1992 roku objął dowództwo nad Armią Republiki Serbskiej. W ciągu trzech lat konfliktu, który pochłonął ponad 200 000 ofiar, Mladić nadzorował 44-miesięczne oblężenie Sarajewa i kierował ostrzałem artyleryjskim wymierzonym w ludność cywilną. Emerytowany belgijski generał Francis Briquemont, który dowodził siłami pokojowymi ONZ w Bośni między lipcem 1993 a styczniem 1994 roku, opisał Mladicia w swoich wspomnieniach.

Mladić był brutalnym, przebiegłym wojownikiem, demagogiem pozbawionym skrupułów. Jego niekwestionowany autorytet nie podlegał dyskusji. Zastanawiam się nawet, czy miał serce i czy pozostała w nim choć odrobina człowieczeństwa.

W lipcu 1995 roku Mladić wprowadził swoje siły do ogłoszonej przez ONZ bezpiecznej strefy w Srebrenicy, pokonując 370 lekko uzbrojonych holenderskich żołnierzy sił pokojowych Dutchbat III pod dowództwem podpułkownika Thoma Karremansa. Bośniaccy Serbowie rozdzielali rodziny, a następnie dokonywali egzekucji chłopców i mężczyzn. Liczba ofiar odnotowana w raportach waha się od 7800 do 8400 osób, przy czym zidentyfikowano 8372 zamordowanych bośniackich muzułmanów.

Unikanie aresztowania i proces w Hadze

Po porozumieniu pokojowym z Dayton w 1995 roku Mladić przez 15 lat unikał międzynarodowych nakazów aresztowania. Początkowo żył jawnie w Serbii, uczęszczając na mecze piłkarskie i spotkania towarzyskie, zanim ukrył się głębiej. W maju 2011 roku serbska policja aresztowała go w domu krewnego w północnej Serbii. Proces przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym dla byłej Jugosławii (ICTY) trwał 530 dni rozpraw, obejmował zeznania ponad 500 świadków i złożenie 10 000 dowodów. Przewodniczący składu sędziowskiego Alphons Orie ogłosił wyrok 22 listopada 2017 roku, po tym jak Mladić został usunięty z sali za krzyki w stronę sędziów.

Popełnione zbrodnie należą do najbardziej odrażających, jakie zna ludzkość.

Sądowe następstwa i podziały regionalne

Trybunał uznał Mladicia za winnego w 10 z 11 punktów oskarżenia, w tym ludobójstwa w Srebrenicy, terroryzmu oraz bezprawnych ataków na cywilów w Sarajewie. Mladić przez cały proces utrzymywał, że wykonywał obowiązki wojskowe w celu obrony ludności serbskiej. Międzynarodowa izba odwoławcza odrzuciła jego apelację w 2021 roku, w pełni podtrzymując wyrok dożywocia. Jego śmierć w Scheveningen zamyka ostatnie postępowania przeciwko najwyższym dowódcom wojskowym sądzonym za wojnę w Bośni w latach 1992–1995.