Spadkobiercy ofiar Holokaustu pozywają muzea w Kalifornii o zwrot dzieł sztuki zrabowanych przez nazistów

Nowe pozwy w Kalifornii

Spadkobiercy i przedstawiciele ofiar Holokaustu złożyli w sądach w Los Angeles dwa pozwy, których celem jest odzyskanie dzieł sztuki zrabowanych podczas II wojny światowej. Są to pierwsze kroki prawne podjęte na mocy nowych przepisów stanowych Kalifornii oraz federalnych ustaw USA, które mają wzmocnić roszczenia restytucyjne dotyczące dóbr kultury zagrabionych przez reżim nazistowski. W Sądzie Najwyższym hrabstwa Los Angeles organizacja Jewish Federation of Greater Los Angeles oraz jej przewodniczący Daniel Gryczman pozwali Norton Simon Museum w Pasadenie w sprawie dwóch obrazów tablicowych Lucasa Cranacha starszego z 1530 roku. Jednocześnie córki nieżyjącej już ocalałej z Auschwitz, Dinah Gottliebovej Babbitt, złożyły w sądzie federalnym w Los Angeles pozew o zwrot akwarelowych portretów znajdujących się w zbiorach Muzeum Auschwitz-Birkenau. Żaden z pozwów nie określa wartości pieniężnej spornych dzieł.

Spór o arcydzieła Cranacha

Pozew przeciwko Norton Simon Museum dotyczy obrazów "Adam" i "Ewa". Te naturalnej wielkości dzieła tablicowe stanowiły pierwotnie część kolekcji holenderskiego marszanda żydowskiego pochodzenia, Jacquesa Goudstikkera. Nazistowski dygnitarz Hermann Göring zrabował je w 1940 roku, gdy Goudstikker uciekł z Amsterdamu. Siły alianckie odnalazły obrazy i przekazały je władzom holenderskim, które później sprzedały je spadkobiercy rodziny Stroganowów, powołującemu się na roszczenia sięgające czasów rewolucji rosyjskiej. Spadkobierca Stroganowów sprzedał następnie oba dzieła do Pasadena Museum of Modern Art w latach 60. XX wieku. Przez blisko dwie dekady rodzina Goudstikkera kwestionowała tę transakcję, jednak w 2018 roku amerykański federalny sąd apelacyjny odrzucił ich roszczenie, powołując się na doktrynę aktu państwa. Marei von Saher, jedyna spadkobierczyni Goudstikkera, przeniosła swoje prawa do roszczeń na Jewish Federation of Greater Los Angeles na mocy nowej kalifornijskiej ustawy.

Charlene von Saher, wnuczka Goudstikkera, wyjaśniła decyzję o przekazaniu roszczeń lokalnej organizacji non-profit.

Są mieszkańcami Kalifornii i mogą wnieść to roszczenie, aby pomóc ocalałym z Holokaustu. To misja, która jest bardzo ważna dla mojej matki i dla mnie, dla całej naszej rodziny.

Akwarele powstałe w Auschwitz

Drugi pozew dotyczy portretów akwarelowych autorstwa Dinah Gottliebovej Babbitt, kalifornijskiej animatorki, która podczas wojny była więziona w Auschwitz. Nazistowski lekarz Josef Mengele zmusił Babbitt do namalowania portretów współwięźniów romskiego pochodzenia, aby udokumentować swoje eksperymenty rasowe. Przedstawiciele Muzeum Auschwitz-Birkenau utrzymują, że instytucja posiada tytuł prawny do portretów i będzie je nadal prezentować. Rzecznik muzeum Paweł Sawicki stwierdził, że prace te stanowią rzadką dokumentację fizyczną zbrodni Mengelego i powinny pozostać w miejscu pamięci. Sawicki zauważył, że portrety powstały w czasie uwięzienia, a nie były własnością Babbitt wcześniej, dodając, że ich utrata byłaby nieodwracalną stratą dla pamięci o ofiarach Auschwitz.

Zakres restytucji i pomoc ocalałym

W latach 1933–1945 reżim nazistowski zrabował ponad 600 000 dzieł sztuki od żydowskich rodzin, kolekcjonerów i instytucji publicznych w całej Europie. Wiele z tych obiektów znajduje się w znanych muzeach na całym świecie, co prowadzi do ciągłych sporów prawnych dotyczących proweniencji i własności. Przedstawiciele obu pozwanych instytucji utrzymują, że ich nabycia pozostają prawnie ważne. Jeśli Jewish Federation of Greater Los Angeles zdoła odzyskać i sprzedać panele Cranacha, prezes i dyrektor generalny organizacji, rabin Noah Farkas, zapowiedział, że zysk netto sfinansuje opiekę, wyżywienie oraz usługi socjalne dla około 2500 ocalałych z Holokaustu mieszkających w rejonie Los Angeles.