Polska wycofuje się z tarczy paliwowej: akcyza w górę, obniżony VAT pozostaje do końca czerwca

Co ogłosił rząd

Ministerstwo Finansów i Gospodarki poinformowało w poniedziałek, że program CPN (Ceny Paliwa Niżej) będzie stopniowo wygaszany. Obniżona stawka VAT w wysokości 8% na benzynę, olej napędowy oraz biokomponenty pozostaje w mocy do 30 czerwca 2026 r., jednak obniżka akcyzy kończy się we wtorek 16 czerwca. Resort wskazał na zmieniającą się sytuację na Bliskim Wschodzie jako powód tej decyzji.

Zgodnie z decyzją Ministra Finansów i Gospodarki, obniżona stawka VAT na wskazane paliwa będzie obowiązywać do 30 czerwca 2026 r. Ze względu na zmieniającą się sytuację na Bliskim Wschodzie podjęto decyzję o stopniowym ograniczaniu programu CPN.

Ministerstwo oszacowało, że obniżka akcyzy kosztowała budżet 700 mln złotych miesięcznie, a obniżka VAT 900 mln złotych miesięcznie, co daje łączny koszt 1,6 mld złotych miesięcznie.

Co zmienia się na stacjach we wtorek

Od 16 czerwca akcyza wraca do standardowego poziomu: o 29 groszy wyższego w przypadku benzyny i o 28 groszy wyższego w przypadku oleju napędowego. Mechanizm cen maksymalnych, ustalanych codziennie przez Ministra Energii, pozostaje aktywny obok 8-procentowej stawki VAT. W poniedziałek resort energii opublikował najnowszy komunikat cenowy: od wtorku cena maksymalna benzyny 95-oktanowej wynosi 5,97 zł za litr, 98-oktanowej 6,52 zł, a oleju napędowego 6,37 zł. Limity te są niższe od obowiązujących od soboty do poniedziałku stawek, które wynosiły odpowiednio 6,04 zł, 6,58 zł oraz 6,40 zł.

Wpływ na inflację i ceny

Ekonomiści PKO BP oraz Erste Bank Polska szacują, że wycofanie obniżki akcyzy podniesie ceny detaliczne paliw o ponad 4% i zwiększy wskaźnik CPI o 0,2 do 0,25 punktu procentowego, rozłożone na czerwiec i lipiec. Analitycy PKO BP napisali, że wzrost o 28–29 groszy na litrze przekłada się na około 4,2-procentowy wzrost komponentu paliwowego w CPI. Erste Bank Polska ocenił wzrost cen paliw na 4,5%, a wpływ na CPI na około 0,25 punktu, zaznaczając, że może to zostać częściowo zniwelowane przez spadające światowe ceny ropy.

W połowie czerwca ceny paliw na stacjach wzrosną o 28 lub 29 groszy na litrze, co przy założeniu ceteris paribus przełoży się na wzrost średnich cen paliw w ujęciu CPI o około 4,2% i podbije inflację łącznie o około 0,2 punktu procentowego.

Dlaczego rząd podejmuje działania teraz

Premier Donald Tusk powiedział w sobotę w Łomży, że rząd od początku planował utrzymanie dopłat tylko do lata. Wskazał na sygnały postępu w rozmowach pokojowych między USA, Izraelem a Iranem, w tym na doniesienia o odblokowaniu irańskich funduszy przez Zjednoczone Emiraty Arabskie, jako podstawę do nadziei, że napędzane wojną wzrosty cen paliw wyhamują, a ceny powrócą do normalnych poziomów.

Założyliśmy i zrealizowaliśmy to, że będziemy dopłacać do cen paliw do lata, żeby nie wystrzeliły. Mieliśmy najtańsze paliwo w Europie w czasie tego kryzysu, ale oczywiście kończymy ten projekt teraz, latem.

Urszula Cieślak z biura analitycznego Reflex powiedziała w TOK FM, że gdyby cały pakiet został wycofany naraz (przywrócenie pełnego VAT 23% i pełnej stawki akcyzy), wzrost na litrze wyniósłby kilkadziesiąt groszy. Utrzymanie 8-procentowego VAT ogranicza bezpośrednie uderzenie. Jakub Borowski, główny ekonomista Credit Agricole, stwierdził na tej samej antenie, że spadek cen ropy po porozumieniu USA-Iran prawdopodobnie utrzyma się przez pewien czas.

Jak działał program CPN

Wprowadzony pod koniec marca, po tym jak atak USA i Izraela na Iran z 28 lutego spowodował gwałtowny wzrost cen ropy i paliw, pakiet CPN obniżył VAT z 23% do 8%, zredukował akcyzę do minimum unijnego i narzucił formułę dziennej ceny maksymalnej. Cena maksymalna jest obliczana na podstawie średniej krajowej ceny hurtowej powiększonej o akcyzę, opłatę paliwową, marżę detaliczną w wysokości 0,30 zł za litr oraz VAT. Stacje sprzedające powyżej limitu narażają się na kary do 1 mln złotych, egzekwowane przez Krajową Administrację Skarbową. 31 marca, w pierwszym dniu obowiązywania limitów, benzyna 95-oktanowa kosztowała maksymalnie 6,16 zł, 98-oktanowa 6,76 zł, a olej napędowy 7,60 zł.

Polska wciąż ma najtańsze paliwo w Unii Europejskiej, według poniedziałkowych danych: benzyna standardowa po 6,04 zł za litr i olej napędowy po 6,40 zł. Kolejny komunikat o cenach maksymalnych, ustalający limity na środę, zostanie opublikowany we wtorek.