Dyplomatyczny spór w UE po kryzysie w Ceucie: 22 kraje żądają zaostrzenia kontroli granicznych

Napływ migrantów do Ceuty

31 lipca i 1 sierpnia około 50 000 migrantów przedostało się z Maroka do hiszpańskiej eksklawy Ceuta. Według władz w Madrycie w ciągu 48 godzin zdecydowana większość z nich dobrowolnie powróciła do Maroka. Guardia Civil odnalazła 84 ciała, co potwierdza tragiczny bilans prób przekroczenia granicy. Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen oświadczyła, że żaden z migrantów nie dotarł do kontynentalnej Hiszpanii ani innych krajów UE.

Dyplomatyczna ofensywa 22 państw

Włochy i Dania szybko rozesłały list do liderów UE, zbierając podpisy 22 państw członkowskich, w tym Niemiec, Austrii, Belgii, Polski i Szwecji. Francja, Portugalia i Luksemburg nie podpisały dokumentu. List wzywa do pilnej wideokonferencji ministrów spraw wewnętrznych, wzmocnienia kontroli granic zewnętrznych, walki z przemytnikami, skuteczniejszych powrotów oraz wyeliminowania czynników przyciągających, takich jak masowe legalizacje. W piśmie wskazano niedawną legalizację 500 000 migrantów przez Hiszpanię oraz orzeczenie Sądu Najwyższego ograniczające zawracanie migrantów jako zachęty do nielegalnych przekroczeń.

Obrazy z Ceuty po raz kolejny pokazały, jak pilna jest europejska odpowiedź na nielegalną imigrację. Dlatego Włochy wraz z Danią promowały list podpisany przez 22 państwa członkowskie UE, wzywający do wspólnych działań na rzecz wzmocnienia granic zewnętrznych, zwalczania nielegalnej imigracji, walki z przemytnikami ludzi, zwiększenia skuteczności powrotów i wyeliminowania wszelkich czynników, które mogłyby zachęcać do nowych nielegalnych wjazdów.

Ursula von der Leyen przyjęła wniosek i wyznaczyła wideokonferencję na wtorek 4 sierpnia.

Ostra odpowiedź Hiszpanii

Premier Pedro Sánchez odpowiedział własnym listem do instytucji unijnych, potępiając samolubną, polaryzującą i nielegalną reakcję niektórych europejskich partnerów, którzy zdecydowali się zaatakować Hiszpanię i żądać jej tymczasowego wykluczenia ze strefy Schengen. Opisał to podejście jako podsycane uprzedzeniami, fake newsami, ignorancją lub interesami politycznymi, co stoi w sprzeczności z prawem UE, prawem humanitarnym i solidarnością. Sánchez wskazał, że według Frontexu Hiszpania posiada jedną z najmniej przepuszczalnych granic zewnętrznych, a liczba nielegalnych wjazdów jest o połowę mniejsza niż we Włoszech w latach 2021–2026. Minister spraw wewnętrznych Fernando Grande-Marlaska nazwał stanowisko Włoch instrumentalnym i samolubnym, przypominając, jak same Włochy apelowały o europejską jedność podczas kryzysu na Lampedusie w 2023 roku.

Szersza agenda Włoch: centra powrotowe i zawieszenie Schengen

Rzym wykorzystał kryzys do forsowania swojej długofalowej propozycji finansowanych przez UE centrów powrotowych w krajach trzecich, wzorowanych na kontrowersyjnych ośrodkach w Albanii. Centra w Shëngjin i Gjadër kosztowały dotychczas ponad 140 mln euro, przy całkowitych prognozowanych wydatkach rzędu 650 mln euro, jednak przetworzyły jedynie niewielką liczbę migrantów w porównaniu do początkowych szacunków zakładających 36 000 osób rocznie. Włochy ogłosiły również miesięczne zawieszenie strefy Schengen w portach i na lotniskach, co Madryt uznał za działanie nieproporcjonalne. Minister spraw wewnętrznych Matteo Piantedosi przedstawi wtorkowej wideokonferencji plan centrów powrotowych oraz rygorystyczne wdrożenie powiązania handlu z readmisją w ramach GSP+.

Teorie spiskowe i polityczne konsekwencje

Lider włoskiej lewicy Nicola Fratoianni stwierdził, że napływ do Ceuty był zaplanowanym atakiem mającym na celu destabilizację Hiszpanii z powodu sprzeciwu Sáncheza wobec kampanii wojskowej Izraela w Gazie oraz tego, co nazwał nielegalną wojną Trumpa przeciwko Iranowi. Wskazał na trzy poszlaki: fake newsy krążące przed przekroczeniem granicy, obiecujące otwarte granice i legalizację; rolę Maroka jako głównego regionalnego sojusznika Izraela z niedawnym finansowaniem z USA; oraz bierność marokańskiej policji. Fratoianni zauważył również, że Elon Musk opublikował wygenerowane przez AI wideo porównujące sceny do inwazji zombie, podczas gdy prawicowe partie w Europie krzyczały o inwazji. Kryzys zaostrzył podziały ideologiczne przed nadchodzącymi wyborami w kilku krajach UE.