Francja ostrzega przed zaćmieniem słońca 12 sierpnia 2026 r. Dane z 1999 r. wskazują na 253 przypadki uszkodzeń wzroku

Nadchodzące zaćmienie przypomina o dawnych ostrzeżeniach

Zaćmienie słońca będzie widoczne w środę, 12 sierpnia 2026 r., począwszy od godziny 19:00, dokładnie 27 lat po całkowitym zaćmieniu z 11 sierpnia 1999 r. Okuliści oraz stowarzyszenia astronomiczne przypominają o zagrożeniach związanych z obserwacją słońca bez certyfikowanej ochrony, przywołując udokumentowane przypadki trwałego uszkodzenia siatkówki z przeszłości we Francji i Belgii.

Lekcja z 1999 roku

Po zaćmieniu w 1999 r., które było całkowite w pasie o szerokości 100 kilometrów w północnej Francji i częściowe w pozostałej części kraju, Santé Publique France opublikowało w 2000 r. (z aktualizacją w 2019 r.) badanie dokumentujące 253 urazy oczu. Spośród nich 147 pacjentów doznało uszkodzenia siatkówki, 17 cierpiało na poważne upośledzenie wzroku z ostrością wzroku na poziomie 2/10 lub niższym, a siedem osób straciło wzrok w obu oczach. Franceinfo podaje dodatkowo, że 106 pacjentów zgłosiło powierzchowne uszkodzenia rogówki. Dane zebrano za pomocą anonimowej ankiety wysłanej do francuskich okulistów (5400 według Ouest France, 54 000 według Franceinfo) oraz 500 szpitalnych oddziałów ratunkowych po kampanii, w ramach której rozdano ponad 30 milionów par atestowanych okularów zaćmieniowych.

Spośród poszkodowanych od 100 do 106 osób zgłosiło, że w pewnym momencie obserwowało zaćmienie gołym okiem, w zależności od źródła. 74 osoby przyznały się do zdjęcia atestowanych okularów, a 32 użyły nieodpowiednich środków, takich jak negatywy fotograficzne czy przydymione szkło. Tylko czterech pacjentów, u których rozwinęła się retinopatia, zgłosiło konsekwentne używanie atestowanych okularów. Raport Santé Publique France zauważył, że większość urazów siatkówki wystąpiła w regionach, gdzie zaćmienie było częściowe, a ludzie w pochmurne dni często zdejmowali okulary, błędnie wierząc, że chmury blokują szkodliwe promieniowanie.

Osobiste świadectwa trwałych uszkodzeń

Wojciech Kubiak, mieszkaniec Brukseli, na krótko zdjął okulary ochronne podczas zaćmienia w 1999 r., aby zrobić zdjęcie przez wizjer aparatu. Gest ten trwał zaledwie kilka sekund.

W tamtym momencie nie czułem absolutnie nic. Dopiero później, patrząc na białą powierzchnię, na przykład na sufit, zdałem sobie sprawę, że w moim polu widzenia pojawiły się małe czarne plamki.

Christiane, obecnie 78-letnia, obserwowała zaćmienie 15 lutego 1961 r. z Marsylii, używając przydymionego szkła i negatywów fotograficznych, co było jedyną dostępną wówczas ochroną. Kilka dni później w jej lewym oku pojawiła się jasna plama, a okulista poinformował ją, że środek siatkówki jest wypalony i nie ma możliwości leczenia. Do dziś kompensuje to widzeniem prawym okiem.

Dlaczego siatkówka jest wrażliwa

Okulista Maxime Delbarre, który opublikował trybunę przekazaną przez Ouest-France, ostrzega, że siatkówka nie posiada receptorów bólu.

W przeciwieństwie do skóry, siatkówka nie ma receptorów bólu. Kiedy jest atakowana przez intensywne promieniowanie słoneczne, nie uruchamia się żaden alarm. Brak uczucia pieczenia. Brak natychmiastowego bólu. Nic, co naturalnie skłaniałoby do odwrócenia wzroku.

Delbarre dodaje, że gdy światło otoczenia przygasa podczas zaćmienia, źrenica naturalnie się rozszerza, a obserwatorzy mają tendencję do dłuższego patrzenia. Nawet gdy ponad 90% słońca jest zasłonięte, widoczna część nadal emituje promieniowanie wystarczająco intensywne, by uszkodzić siatkówkę. Olivier Las Vergnas, prezes Association française d'astronomie, powiedział franceinfo, że okulary przeciwsłoneczne są zaprojektowane do oglądania krajobrazu, a nie do obserwacji słońca, a certyfikowane okulary zaćmieniowe przepuszczają około jedną stutysięczną światła słonecznego.

Słońce niszczy siatkówkę bez natychmiastowego bólu. Jeśli wpatrujesz się w słońce, działa ono jak szkło powiększające, promienie słoneczne koncentrują się i wypalają siatkówkę. Dokładnie tak, jak narysował to Hergé w komiksie Tintin i Świątynia Słońca.