António Guterres w ostatnim wystąpieniu na Zgromadzeniu Ogólnym ONZ ostrzega przed podziałami i ryzykiem AI

Pożegnalne ostrzeżenie przed globalnym podziałem

Sekretarz Generalny Organizacji Narodów Zjednoczonych António Guterres wystąpił 22 września 2026 r. przed światowymi liderami podczas swojego ostatniego przemówienia na otwarciu 81. sesji Zgromadzenia Ogólnego w Nowym Jorku. 77-letni portugalski dyplomata, zwracając się do przedstawicieli 193 państw członkowskich, oświadczył, że podziały geopolityczne w ciągu ostatniej dekady pogłębiły się do rozmiarów przepaści. Poinformował delegatów, że prawo międzynarodowe jest notorycznie ignorowane, prawa człowieka deptane, a gniew obywateli wykorzystywany w wielu kryzysach międzynarodowych. Stwierdził, że globalna władza wymyka się spod kontroli i postawił zgromadzenie przed bezpośrednim wyborem między rządami prawa a rządami siły.

Wydarzenia ostatnich lat nie pozostawiają wątpliwości. Sama potęga militarna nie wystarczy, by utrwalić pokój. Sama potęga gospodarcza nie wystarczy, by zapewnić stabilność. A sama potęga technologiczna nie wystarczy, by zagwarantować bezpieczeństwo.

Cztery testy globalnej władzy

Guterres nakreślił perspektywy międzynarodowe wokół czterech głównych testów władzy: wojny i pokoju, nierówności majątkowych, chaosu klimatycznego oraz sztucznej inteligencji. Skrytykował koncerny paliw kopalnych, stwierdzając, że korporacje naftowe od dziesięcioleci traktują atmosferę jak wysypisko śmieci, czerpiąc zyski z konsekwencji swoich działań. Przechodząc do technologii, Guterres wezwał do stworzenia wielostronnych ram regulujących sztuczną inteligencję, zanim zautomatyzowane systemy wymkną się spod ludzkiej kontroli. Zaapelował do wiodących potęg AI, w szczególności Stanów Zjednoczonych i Chin, o odpowiedzialne zarządzanie ryzykiem w czasie, gdy 15-osobowa Rada Bezpieczeństwa przygotowuje się do przyjęcia przedstawicieli sektora technologicznego na odprawy.

Sztuczna inteligencja musi być kształtowana przez ludzkość, z ludzkością i dla całej ludzkości.

Konflikty regionalne i kryzysy humanitarne

Przemówienie objęło przegląd nierozwiązanych wojen, w których siła militarna wyparła dyplomację. W Ukrainie, wchodzącej w piąty rok od pełnoskalowej inwazji Rosji, Guterres zauważył, że ataki na ludność cywilną i infrastrukturę krytyczną trwają, a uderzenia sięgają terytorium Rosji daleko od linii frontu. Na Bliskim Wschodzie niestabilność utrzymuje się wzdłuż szlaków żeglugowych Morza Czerwonego i Cieśniny Ormuz. Guterres potępił ataki Hamasu z 7 października, krytykując jednocześnie zniszczenia w Strefie Gazy i ostrzegając, że izraelskie osadnictwo na Zachodnim Brzegu rodzi widmo czystek etnicznych. Ponownie wyraził poparcie dla rozwiązania dwupaństwowego i wezwał do przestrzegania nakazów Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości. Wskazał również na kryzysy humanitarne w Sudanie i Mjanmie, gdzie konflikt zbrojny nadal wypiera negocjacje dyplomatyczne.

Walki muszą ustać. Pomoc humanitarna musi napływać.

Sukcesja i reforma instytucjonalna

Guterres kończy swoją drugą pięcioletnią kadencję 31 grudnia 2026 r., po czym planuje zamieszkać w Portugalii. Objął przywództwo w 2017 r., zastępując Ban Ki-moona w wyniku procesu selekcji obejmującego wysłuchania publiczne. Kandydaci ubiegający się o jego następcę to m.in. Rebeca Grynspan, Carolyn Rodrigues-Birkett i Olara Otunnu. Przemówienie zbiegło się w czasie z aktywnością dyplomatyczną poza ramami ONZ, w tym porozumieniem podpisanym przez Stany Zjednoczone, Danię i Grenlandię oraz nadchodzącym szczytem w Waszyngtonie między Donaldem Trumpem a Xi Jinpingiem, który nie pojawił się na zgromadzeniu. Guterres zakończył wystąpienie wezwaniem do aktualizacji instytucji wielostronnych, aby odzwierciedlały współczesne realia, a nie struktury zbudowane 80 lat temu.