Wrak Pan Am Clipper Endeavor odnaleziony na głębokości 610 metrów, 74 lata po katastrofie, w której zginęły 52 osoby

## Odkrycie 2 czerwca 2026 roku około godziny 19:00 czasu lokalnego autonomiczny dron wyposażony w sonar, obsługiwany przez Deep Sea Vision, zlokalizował wrak samolotu Pan American Airways Clipper Endeavor na głębokości około 610 metrów u północnych wybrzeży Portoryko. Fundacja Air/Sea Heritage, współpracując z programem „Expedition Unknown” kanału Discovery oraz firmą Eco Minerals, zawęziła obszar poszukiwań do około dziesięciu mil kwadratowych, korzystając z dokumentacji historycznej. Kamera drona ukazała kadłub Douglasa DC-4 przełamany na dwie części, z ogonem wciąż noszącym charakterystyczne skrzydlate logo Pan Am.

Jesteśmy oszołomieni i uradowani tym odkryciem, a jednocześnie pełni pokory, wspominając to, co wydarzyło się w tym miejscu tak dawno temu.

Katastrofa w Wielki Piątek 1952 roku

11 kwietnia 1952 roku Clipper Endeavor wystartował z lotniska Isla Grande w San Juan o godzinie 12:11 w kierunku Nowego Jorku, przewożąc 64 pasażerów (w tym sześcioro dzieci) oraz pięciu członków załogi. Kilka minut po starcie silnik numer 3 stracił moc, a następnie silnik numer 4. Kapitan John C. Burn, nie mogąc wrócić na lotnisko, skierował maszynę z dala od terenów zamieszkanych i wodował na Atlantyku. Wszystkie 69 osób na pokładzie przeżyło wodowanie, jednak samolot zatonął w niespełna trzy minuty. Pasażerowie nie mogli odnaleźć kamizelek ratunkowych, a załodze nie udało się użyć tratw pneumatycznych. Uratowano jedynie 17 osób (12 pasażerów i pięciu członków załogi); pozostałe 52 osoby zginęły. Wydarzenie to zyskało lokalne miano „Tragedii Wielkopiątkowej”.

Reformy bezpieczeństwa

Katastrofa ujawniła krytyczne luki w procedurach bezpieczeństwa pasażerów. W jej następstwie władze lotnicze na całym świecie wprowadziły obowiązkowe odprawy bezpieczeństwa przed każdym lotem komercyjnym, wymagając od załogi prezentacji wyjść ewakuacyjnych, lokalizacji kamizelek ratunkowych oraz pozycji awaryjnych. John Cox, ekspert ds. bezpieczeństwa lotniczego i założyciel Safety Operating Systems, określił katastrofę punktem zwrotnym.

Ten wypadek stał się katalizatorem i pomógł wprowadzić ulepszenia w zakresie bezpieczeństwa, takie jak lepszy sprzęt ratunkowy i instrukcje przed lotem. Był to wówczas sygnał ostrzegawczy.

Josh Gates, prowadzący program „Expedition Unknown” na kanale Discovery, stwierdził, że wypadek „zmienił lotnictwo na zawsze”.

Wypadek zmienił lotnictwo na zawsze. Doprowadził do drastycznych zmian, w tym wprowadzenia obowiązkowej odprawy bezpieczeństwa przed każdym lotem.

Poszukiwania i ich początki

Russ Matthews, prezes Air/Sea Heritage Foundation, zainteresował się sprawą w 2019 roku po doniesieniach o metce bagażowej z tego lotu, którą wyrzuciło morze na plażę na Florydzie. Spędził lata, przeszukując archiwa Pan Am i Straży Przybrzeżnej, raporty Civil Aeronautics Board oraz zapisy z przesłuchań przeprowadzonych w Portoryko. Kluczowa okazała się mapa dostarczona przez pilotów szkolących się w tym rejonie. Zespół użył sonaru wysokiej rozdzielczości oraz autonomicznych dronów Deep Sea Vision do skanowania dna morskiego, lokalizując wrak 2 czerwca 2026 roku.

Co dalej

Zespół ekspedycyjny współpracuje z rządem Portoryko w celu objęcia miejsca wraku ochroną. Skontaktowano się również z rodzinami ofiar, w tym z dwoma jedynymi znanymi żyjącymi ocalałymi. Kanał Discovery planuje emisję filmu dokumentalnego przedstawiającego poszukiwania i nagrania z odkrycia w październiku 2026 roku.