Historyk i bojownik ruchu oporu Marc Bloch trafia do Panteonu 82 lata po egzekucji przez nazistów

Uroczystość narodowa

We wtorek 23 czerwca 2026 roku szczątki historyka Marca Blocha i jego żony Simonne Vidal zostaną przeniesione do Panteonu w Paryżu, neoklasycystycznej świątyni na wzgórzu Sainte-Geneviève, na której widnieje napis „Aux grands hommes, la patrie reconnaissante”. Prezydent Emmanuel Macron przewodniczy uroczystości, wygłaszając około dwudziestominutowe przemówienie. Pałac Elizejski opisuje Blocha jako „człowieka Oświecenia, który wkroczył do armii cieni”. Dokument Huguesa Nancy’ego Marc Bloch, au nom de la France zostanie wyemitowany tego samego wieczoru we France 2.

Za jego pracę, nauczanie i odwagę postanawiamy, że Marc Bloch wejdzie do Panteonu.

Bloch jest pierwszym historykiem, który otrzymał to wyróżnienie. Dołącza do 83 innych postaci, w tym Victora Hugo, Marii Curie, Jeana Moulina i Simone Veil. Pantéonizacja została ogłoszona przez Macrona 23 listopada 2024 roku w Strasburgu, gdzie Bloch wykładał historię średniowiecza w latach 1919–1936.

Uczony i żołnierz

Urodzony 6 lipca 1886 roku w Lyonie w żydowskiej rodzinie z Alzacji, która po aneksji w 1871 roku wybrała obywatelstwo francuskie, Marc Bloch został historykiem i żołnierzem. Służył jako sierżant piechoty podczas I wojny światowej, zdobywając Krzyż Wojenny i kończąc konflikt w stopniu kapitana. Jego wojenne notatki, opublikowane jako Souvenirs de guerre, już ukazują analityczne oko, które później przyniósł do analizy upadku w 1940 roku.

Francja, z której niektórzy chętnie spiskowaliby, by mnie wypędzić, pozostaje, cokolwiek się stanie, ojczyzną, z której nie mogłem wyrwać serca.

W 1929 roku wraz z Lucienem Febvre’em założył czasopismo Annales d'histoire économique et sociale, dając początek szkole Annales. To podejście przesunęło badania historyczne z wielkich ludzi i wydarzeń w stronę długoterminowych struktur, mentalności i interdyscyplinarnego dialogu z socjologią, geografią i ekonomią. Jego główne dzieła to Les rois thaumaturges, Apologie pour l'histoire i pośmiertnie wydane L'étrange défaite, napisane latem 1940 roku po ewakuacji z Dunkierki.

Ruch oporu i męczeństwo

Kiedy wybuchła II wojna światowa, Bloch, mający wówczas 53 lata i ojciec szóstki dzieci, ponownie zaciągnął się do wojska. Po klęsce antysemickie prawa reżimu Vichy zmusiły go do opuszczenia stanowiska uniwersyteckiego. Jego biblioteka została splądrowana przez nazistów w 1942 roku. Wstąpił do ruchu oporu w Lyonie pod pseudonimem Blanchard, stając się liderem lokalnej siatki.

Aresztowany przez gestapo w marcu 1944 roku, był torturowany przez tygodnie w więzieniu Montluc na rozkaz Klausa Barbiego. Wieczorem 16 czerwca 1944 roku on i około dwóch tuzinów innych więźniów zostali przewiezieni na łąkę w Saint-Didier-de-Formans, na północ od Lyonu, i rozstrzelani przez pluton egzekucyjny. Jego ciało zostało początkowo pochowane jako „nieznany numer 14”. Miał 57 lat.

Kontrowersyjne dziedzictwo

Wejście Blocha do Panteonu wywołało debatę polityczną. Senator Pierre Ouzoulias, który pracował nad pantéonizacją Missaka Manouchiana, zauważył, że Bloch „będzie najtrudniejszą postacią do przedstawienia całemu społeczeństwu”. Jego biograf Olivier Lévy-Dumoulin nazywa go „podwójną postacią: bohaterem i uczonym”. Pałac Elizejski podkreśla, że Bloch „myślał o przeszłości, aby działać w teraźniejszości”.

Komentatorzy wskazują na napięcie między patriotyzmem Blocha a jego krytyką elit, jego antynacjonalizmem a uniwersalizmem. W L'étrange défaite napisał, że Francja upadła z powodu klasy politycznej, która zapomniała o miłości do ojczyzny, oraz sztabu wojskowego pogrążonego w bezwładzie. Jego dziedzictwo jest zawłaszczane przez całe spektrum polityczne – od tych, którzy widzą w nim wzór republikańskiego zaangażowania, po tych, którzy ostrzegają przed instrumentalizacją jego pamięci.

Oś czasu życia

Trajektoria Blocha, od okopów 1914 roku do Panteonu w 2026 roku, obejmuje dwie wojny światowe, rewolucję w metodzie historycznej i ostateczną ofiarę dla wartości, których bronił.