Dokument NAZA na festiwalu w Wenecji: 24 izraelskich sygnalistów ujawnia kulisy ataków w Strefie Gazy

Premiera na weneckim Lido

Izraelscy twórcy Yuval Abraham i Rachel Szor zaprezentowali 80-minutowy dokument "NAZA" na 83. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Wenecji 10 września 2026 r. Film stanowi kontynuację wcześniejszej pracy reżyserów nad "No Other Land" i powstał we współpracy z dziennikiem The Guardian oraz producentem JW Films, Jamesem Wilsonem. Producentem wykonawczym został Jonathan Glazer. Tytuł nawiązuje do "Nezek Agavi", wewnętrznego hebrajskiego terminu wojskowego określającego obliczoną liczbę cywilnych ofiar pobocznych dopuszczalną przed przeprowadzeniem nalotu. Dokument koncentruje się na zeznaniach 24 izraelskich oficerów wywiadu, żołnierzy i pracowników państwowych, którzy zgodzili się mówić pod warunkiem zachowania anonimowości. Nagrania zrealizowano nocą na dachach budynków w Tel Awiwie, stosując cyfrową modyfikację głosów i ukrycie twarzy. Sygnaliści opisują systemowe protokoły wyznaczania celów stosowane podczas kampanii wojskowej w Strefie Gazy.

Pokazujemy w naszym filmie system celowniczy, który z założenia uderza w ludzi przebywających w przestrzeniach cywilnych, w ich domach rodzinnych.

Zautomatyzowane wyznaczanie celów i ofiary cywilne

Rozmówcy opisują aparat wywiadowczy coraz bardziej polegający na systemach sztucznej inteligencji, przetwarzających dane z tysięcy zhakowanych urządzeń telekomunikacyjnych w Strefie Gazy. Oficerowie twierdzą, że wstępnie zmapowane lokalizacje mieszkalne są atakowane, gdy algorytmy wykryją powrót celów do domu. Dotyczy to również sytuacji, w których wzorce głosowe, takie jak słowa dziecka "tata wrócił", uruchamiają natychmiastowy atak. Według zeznań w filmie, dowództwo wojskowe autoryzowało operacje, świadomie przewidując do 500 ofiar cywilnych w celu wyeliminowania jednej osoby. Dokument rejestruje sprzeczne wewnętrzne szacunki dotyczące dokładności weryfikacji celów, wskazując na margines błędu od 15% do co najmniej 25%. Władze medyczne w Strefie Gazy szacują całkowitą liczbę palestyńskich ofiar śmiertelnych na ponad 73 000 od początku wojny, która wybuchła po ataku Hamasu z 7 października 2023 r., w którym w Izraelu zginęło około 1200 osób.

Operacje w strefach ograniczonych i centrach pomocy

Zeznania odnoszą się również do działań wojskowych w wyznaczonych strefach zakazanych oraz w obszarach wokół punktów dystrybucji pomocy humanitarnej. Sygnaliści twierdzą, że dokładne granice tych stref nie zostały przekazane lokalnym mieszkańcom, co prowadziło do ataków na cywilów próbujących uzyskać zaopatrzenie. Dane ONZ przytoczone w materiale wskazują, że ponad 400 Palestyńczyków zginęło podczas poszukiwania pomocy humanitarnej w trakcie konfliktu. Choć Siły Obronne Izraela wcześniej informowały o rewizji zasad użycia siły po incydentach w punktach dystrybucji, film utrzymuje, że cywilne straty poboczne były wpisane w planowanie operacyjne. Kilku żołnierzy wspomina o utrzymywaniu zdystansowanej, biurokratycznej postawy podczas wykonywania ataków, porównując zdalne uderzenia dronów do gier wideo, zanim później zaczęli analizować swój udział w tych działaniach.

Refleksje sygnalistów i odbiór filmu

24 źródła przedstawiają różne motywacje swoich zeznań, od osobistego cierpienia i poczucia winy po techniczne wyjaśnienia dotyczące efektywności wojskowej. Kilku rozmówców dokonuje bezpośrednich porównań między instytucjonalną dehumanizacją obserwowaną w Strefie Gazy a lekcjami płynącymi z Holokaustu, nawiązując do twórczości Claude'a Lanzmanna. Abraham zauważył, że zespół produkcyjny celowo poszukiwał relacji w języku hebrajskim od izraelskiego personelu, aby bezpośrednio skonfrontować się z krajowym postrzeganiem wojny. Siły Obronne Izraela nie odpowiedziały niezwłocznie na prośby o komentarz w sprawie konkretnych zarzutów przedstawionych na festiwalu.

W sytuacji, w której tak często widać, jak pamięć o Holokauście jest wykorzystywana jako środek do usprawiedliwiania działań Izraela w Strefie Gazy, bardzo ważne jest wyciągnięcie bardziej uniwersalnego wniosku.