Film dokumentalny Naza wywołuje w Izraelu burzę wokół wykorzystania sztucznej inteligencji w Gazie

Zeznania sygnalistów o zautomatyzowanym wyznaczaniu celów

Film dokumentalny "Naza", wyreżyserowany przez izraelskich twórców Yuvala Abrahama i Rachel Szor we współpracy z The Guardian, przedstawia anonimowe relacje 24 byłych oficerów wywiadu i żołnierzy izraelskich. Rozmówcy opisują integrację systemów sztucznej inteligencji, w tym programów o nazwach "Lavender" oraz "Where's Daddy?", które miały przyspieszyć identyfikację celów w Strefie Gazy. Film, pozbawiony narracji zza kadru, pokazuje sygnalistów na dachach w Tel Awiwie, którzy szkicują algorytmy i wyjaśniają kody kolorystyczne służące do ustalania pilności uderzeń w podejrzanych powiązanych z Hamasem i Palestyńskim Islamskim Dżihadem. Jeden z rozmówców stwierdził, że 20 ofiar cywilnych, określanych hebrajskim akronimem wojskowym "nezek agavi" lub "Naza", stanowiło standardową wytyczną, podczas gdy inny wspomniał o dopuszczalnym limicie 500 ofiar cywilnych dla pojedynczego celu. Siły Obronne Izraela odrzuciły liczbę 500 ofiar jako nieprawdziwą i zaprzeczyły, jakoby oprogramowanie AI samodzielnie decydowało o autoryzacji uderzeń.

Odbiór festiwalowy i polityczny sprzeciw

Dokument miał premierę na Festiwalu Filmowym w Wenecji na początku września 2026 r., gdzie otrzymał 25-minutową owację na stojąco oraz Specjalną Nagrodę Jury. Międzynarodowe media oceniły dzieło wysoko, a El Mundo nazwało je monumentalnym, podczas gdy New York Magazine określił je jako jeden z najważniejszych filmów epoki. W Izraelu premier Benjamin Netanjahu oraz przedstawiciele rządu potępili film jako zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego i nazwali reżyserów wrogami państwa, a politycy w trakcie kampanii wyborczej domagali się odebrania obywatelstwa Abrahamowi i Szor. Poza Izraelem doszło do demonstracji podczas premiery na Festiwalu Filmowym w Nowym Jorku, gdzie protestujący wyświetlili nagrania z kamer nasobnych z ataków z 7 października 2023 r.

Abraham odniósł się do reakcji opinii publicznej oraz trwających działań wojskowych w wywiadzie.

Zaprzeczenie i ignorancja trwają, podczas gdy zaledwie 60 kilometrów dalej trwają systematyczne zabójstwa i ludobójstwo.

Operacje lądowe i progi strat pobocznych

Koordynowani przez izraelską organizację weteranów Breaking the Silence (Shovrim Shtika), trzej żołnierze wywiadu i jednostek dronów udzielili kolejnych wywiadów mediom międzynarodowym z Jerozolimy oraz za pośrednictwem szyfrowanych połączeń Signal. Personel, który zaryzykował oskarżenia o zdradę zagrożone karą śmierci w czasie wojny, potwierdził wytyczne operacyjne stosowane podczas kampanii. Przywołali konkretne misje, takie jak uderzenie z 31 października 2023 r. w budynki mieszkalne w obozie dla uchodźców Dżabalija, wymierzone w dowódcę batalionu Hamasu Ibrahima Biariego. Choć wojsko przypisało atak z 7 października (w którym zginęło ponad 1200 osób, a 250 wzięto jako zakładników) częściowo Biariemu, żołnierz wywiadu stwierdził, że dowództwo zatwierdziło bombardowanie Dżabaliji mimo przewidywanej liczby 300 ofiar cywilnych. Ofensywa spowodowała śmierć ponad 74 000 osób w Gazie od października 2023 r., w tym 1417 osób zabitych w trakcie roku zawieszenia broni.