António Guterres ostrzega przed czystkami etnicznymi na Zachodnim Brzegu i krytykuje zyski koncernów naftowych na Zgromadzeniu Ogólnym ONZ

Bliski Wschód i konflikty globalne

Guterres otworzył debatę generalną Zgromadzenia Ogólnego ONZ w Nowym Jorku we wtorek, 22 września 2026 r., przemawiając przed dziesiątkami zgromadzonych głów państw i szefów rządów. Ustępujący sekretarz generalny ostrzegł, że przemoc, wysiedlenia ludności oraz rozbudowa osiedli prowadzone przez Izrael na okupowanym Zachodnim Brzegu niszczą perspektywy pokoju w regionie. Zaznaczył, że działania te pozwalają na pojawienie się widma czystek etnicznych na tym terytorium. Guterres zażądał, aby wszystkie strony ściśle przestrzegały prawa międzynarodowego i stosowały się do wiążących orzeczeń Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości. Podkreślił, że społeczność międzynarodowa musi aktywnie zapobiegać załamaniu się ram dyplomatycznych w regionie.

Nie możemy pozwolić, aby rozwiązanie dwupaństwowe zniknęło na naszych oczach.

Paliwa kopalne i finansowanie klimatu

Sekretarz generalny skupił się również na globalnych zakłóceniach klimatycznych przed szczytem klimatycznym zaplanowanym na środę, który poprzedza listopadową konferencję COP31. Guterres skrytykował korporacje paliw kopalnych, stwierdzając, że traktują one atmosferę jak otwarte wysypisko śmieci, czerpiąc jednocześnie bezpośrednie zyski z wynikających z tego szkód środowiskowych. Zauważył, że pięć największych zachodnich koncernów naftowych osiągnęło prawie 500 mld USD zysku po inwazji Rosji na Ukrainę. Kwota ta kontrastuje z 34 mld USD zmobilizowanymi na całym świecie na pomoc krajom rozwijającym się w działaniach adaptacyjnych do zmian klimatu. Guterres porównał wpływy polityczne i handlowe korporacji energetycznych do historycznych strategii stosowanych przez przemysł tytoniowy. Wezwał każdą administrację krajową do przyjęcia i egzekwowania krajowej strategii wycofywania paliw kopalnych zgodnie z celem klimatycznym 1,5 stopnia Celsjusza.

Wiemy, że interesy związane z paliwami kopalnymi nie wycofają się same z siebie.

Sztuczna inteligencja i zarządzanie mocarstwami

Guterres umieścił rozwój sztucznej inteligencji obok konfliktów zbrojnych i załamania klimatu jako pilny priorytet globalnego zarządzania. Stwierdził, że głównym obowiązkiem suwerennych rządów jest ochrona swoich populacji, zauważając, że narody dysponujące zaawansowanymi możliwościami technicznymi ponoszą największą odpowiedzialność wobec ludzkości. Sekretarz generalny wezwał w szczególności Stany Zjednoczone i Chiny do ustanowienia formalnych kanałów dialogu, przejrzystości i współpracy instytucjonalnej. Apel ten nastąpił po niedzielnych dyskusjach w Nowym Jorku między sekretarzem skarbu USA Scottem Bessentem a wicepremierem Chin He Lifengiem na temat dwustronnego mechanizmu dialogu w sprawie AI. Guterres ostrzegł, że rozwój technologiczny bez nadzoru, przejrzystości i odpowiedzialności grozi przeniesieniem kluczowej władzy decyzyjnej z ludzi na zautomatyzowane maszyny.

Reforma instytucjonalna i koniec kadencji

Zbliżając się do zakończenia swojej drugiej pięcioletniej kadencji pod koniec 2026 r., Guterres podsumował dziesięcioletnią trajektorię naznaczoną pogłębiającymi się podziałami geopolitycznymi, rosnącymi nierównościami ekonomicznymi i spadkiem zaufania do instytucji wielostronnych. Odniósł się do trwających konfliktów zbrojnych w Sudanie, Mjanmie i na Ukrainie, gdzie cywile codziennie tracą życie, a tysiące ludzi cierpi z powodu wysiedleń. Sekretarz generalny wezwał również do kompleksowych reform strukturalnych Rady Bezpieczeństwa ONZ, która powstała po drugiej wojnie światowej. Określił całkowity brak stałego miejsca dla narodów afrykańskich w radzie jako niesprawiedliwy i nie do obrony. Guterres podsumował, że aktualizacja składu organu wykonawczego jest niezbędna, aby odzwierciedlić współczesny świat i zapewnić legitymację międzynarodową.