Premier Grecji Kyriakos Mitsotakis odrzuca propozycję wypożyczenia marmurów partenońskich i wzywa Wielką Brytanię do działania

Odrzucenie modelu wypożyczenia

24 września 2026 r. premier Grecji Kyriakos Mitsotakis opublikował na łamach "The Guardian" artykuł, w którym domaga się trwałego zjednoczenia marmurów partenońskich w Atenach. Mitsotakis jednoznacznie odrzucił wszelkie propozycje oparte na tymczasowym wypożyczeniu, argumentując, że takie rozwiązanie wymagałoby od Grecji uznania prawa własności British Museum do jej antycznego dziedzictwa. Jego interwencja nastąpiła po wypowiedziach dyrektora British Museum Nicholasa Cullinana, który zasugerował, że niedawne dziesięciomiesięczne wypożyczenie przez Francję tkaniny z Bayeux do Londynu mogłoby stanowić wzorzec dla rozwiązania sporu o rzeźby z Partenonu. Mitsotakis bezpośrednio odrzucił porównanie między tymi dwoma artefaktami.

„Nikt nie rozważałby poważnie przecięcia na pół tego, co przetrwało z tkaniny, wystawienia połowy w Londynie, a połowy w Bayeux, twierdząc, że to odpowiedni sposób na jej zrozumienie.”

Grecki premier napisał, że dzielenie dzieła kultury między dwie stolice odzwierciedla losy klasycznych fryzów. Zauważył, że Grecja nie może zaakceptować systemu, w którym wypożycza części własnego pomnika, utrzymując, że trwałe zjednoczenie w Muzeum Akropolu ustanowiłoby szersze partnerstwo kulturalne między oboma narodami.

Zmiana stanowiska w Londynie

Mitsotakis skierował swój apel do brytyjskiego premiera Andy'ego Burnhama, wzywając Downing Street do wykazania przywództwa politycznego w tej sprawie.

„Potrzebna jest teraz wola polityczna i odwaga, by wykonać decydujący krok, zjednoczyć rzeźby i przekształcić historyczny spór w wyjątkowy akt kulturalnej przyjaźni.”

W 2023 r., na kilka lat przed objęciem urzędu, Burnham publicznie poparł bezwarunkowy zwrot marmurów Grecji i opowiadał się za zmianami prawnymi umożliwiającymi ich przekazanie. Burnham objął urząd w lipcu 2026 r., zastępując Keira Starmera. Pod koniec sierpnia 2026 r. w wywiadzie dla "Financial Times" stwierdził jednak, że kwestia ta leży prawnie i wyłącznie w gestii British Museum, powracając do długoletniego stanowiska poprzednich brytyjskich rządów.

Impas w negocjacjach i przeszkody prawne

Publiczna wymiana zdań następuje po doniesieniach "The Daily Telegraph" z 23 września 2026 r., wskazujących, że rozmowy między Atenami a British Museum załamały się z powodu frustracji strony greckiej tempem negocjacji. Dwustronne dyskusje toczyły się od 2021 r. w celu uregulowania statusu 2500-letnich fryzów, które zostały odłączone od Akropolu przez brytyjskiego dyplomatę lorda Elgina pod panowaniem osmańskim na początku XIX wieku i sprzedane brytyjskiemu rządowi. Podczas gdy Ateny utrzymują, że ich usunięcie było kradzieżą, Londyn twierdzi, że Elgin nabył rzeźby legalnie.

Rzecznik British Museum przekazał agencji AFP, że otwartość instytucji na zawarcie porozumienia pozostaje niezmienna, mimo doniesień o zerwaniu rozmów. Każdy trwały zwrot artefaktów napotyka obecnie na bariery ustawowe w Wielkiej Brytanii, gdzie ustawa o British Museum z 1963 r. zabrania powiernikom muzeum sprzedaży lub przekazywania przedmiotów z jego stałej kolekcji bez interwencji legislacyjnej brytyjskiego parlamentu.