Gonçalo M. Tavares laureatem Premio Formentor 2026. Pisarz ostrzega przed intelektualnym paraliżem wywołanym przez AI

Ceremonia na Majorce

Portugalski pisarz Gonçalo M. Tavares, urodzony w Luandzie w 1970 roku, odebrał w niedzielę 1 listopada nagrodę Premio Formentor de las Letras 2026 na przylądku Formentor na Majorce. Uroczystość zaplanowano na godzinę 20.00 w hotelu Four Seasons Resort Mallorca at Formentor, a wcześniej tego samego dnia pisarz wziął udział w konferencji prasowej. Basilio Baltasar, dyrektor Fundación Formentor, przedstawił tematykę spotkania. Tavares określił listę dotychczasowych laureatów jako niezwykłą, zauważając, że każdy z nich budował swoją ścieżkę samodzielnie, nie oglądając się na innych.

„Jestem pisarzem, nie sprzedawcą.”

Ostrzeżenia przed sztuczną inteligencją i utratą koncentracji

Tavares ostrzegł, że sztuczna inteligencja może z czystej wygody uczynić z ludzi intelektualnych inwalidów, porównując to do wysiłku wstawania z kanapy, by zmienić kanał w telewizorze. Argumentował, że powierzanie algorytmom pisania lub analizy jest rezygnacją z własnej refleksji. Stwierdził, że telefony komórkowe stępiły umysły ludzi i przyspieszyły utratę koncentracji. Dodał, że nie posiada kont w mediach społecznościowych, ponieważ w najlepszym razie by go rozpraszały, a w najgorszym – pochłaniały. Porównując umysł do sportu lub sztuki wymagającej codziennego treningu, wspomniał, że jako dziecko rozwiązywał złożone zadania matematyczne, a dziś nie wiedziałby, od czego zacząć.

Język jako kwestia demokratyczna

Tavares przekonywał, że biegłość w posługiwaniu się językiem jest kwestią demokratyczną, a jego słaba znajomość, podobnie jak ubóstwo, wyklucza obywatela z demokracji. Powiedział, że w demokracji język ma siłę karate, dlatego ludzie powinni uczyć się samoobrony językowej, a nie tylko fizycznej. Demokracja, jak stwierdził, jest terenem argumentów, kontrargumentów, ironii i niedomówień, a obywatel, który nie potrafi za nimi podążać, reaguje na pytania jedynie "tak" lub "nie". Określił literaturę jako jedyne miejsce, w którym obecna jest pełna siła języka, co sprawia, że chroni on ludzi przed faszyzmem.

„Kto nie włada językiem, jest obywatelem niepełnosprawnym.”

Powieść i wywiad

Najnowsza powieść Tavaresa, "O Fim dos Estados Unidos da América", to licząca około 900 stron satyra na upadek, której akcja toczy się podczas wojny domowej w Stanach Zjednoczonych. Książka otwiera się opisem plagi, która pozostaje w granicach kraju, a bohaterowie początkowo winią szczury i komary, zanim chorobę powiąże się z ubogimi. Biedni zostają odizolowani w gettach, a z czasem zmiana genetyczna sprawia, że bogaci i biedni nie mogą mieć wspólnych dzieci, co prowadzi do powstania dwóch gatunków ludzkich i wybuchu wojny domowej. Powieść powstała przed pandemią, a hiszpańskie wydanie nakładem Seix Barral ma ukazać się w 2027 roku. W wywiadzie dla "La Vanguardia" tuż przed ceremonią Tavares opisał swoją metodę pracy jako instynktowną, zdradzając, że czasem pisze dwadzieścia stron w jeden poranek, by poprawiać je po latach. Nie ujawnił jednak, nad czym pracuje obecnie. Program "El ojo crítico" stacji RTVE również poświęcił mu materiał na Majorce, w którym pisarz bronił zawodu tłumacza, obecnie zagrożonego przez sztuczną inteligencję.