Europejski Trybunał Praw Człowieka nakazuje Turcji uwolnienie Osmana Kavali i unieważnia wyrok dożywocia

Orzeczenie trybunału w Strasburgu

Europejski Trybunał Praw Człowieka wydał we wtorek wyrok nakazujący Turcji jak najszybsze uwolnienie filantropa i wydawcy Osmana Kavali. Trybunał w Strasburgu uznał, że skazanie Kavali w 2022 roku na karę dożywotniego pozbawienia wolności bez możliwości zwolnienia warunkowego jest nieważne. W decyzji przyjętej większością 15 do 2 głosów, sąd nakazał tureckim władzom wypłatę 68-letniemu aktywiście ponad 110 000 euro odszkodowania. Wyrok wskazuje na liczne naruszenia Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, w tym odmowę sprawiedliwego procesu i bezprawne pozbawienie wolności. Prezes ETPCz Mattias Guyomar zauważył, że Ankara zignorowała wcześniejsze wiążące nakazy trybunału.

Niezbędne jest zapewnienie jego uwolnienia tak szybko, jak to możliwe.

Systemowe braki w sądownictwie

Sędziowie ze Strasburga zidentyfikowali systemowy problem w tureckim wymiarze sprawiedliwości, charakteryzujący się ściganiem i więzieniem przeciwników politycznych, obrońców praw człowieka oraz dziennikarzy poprzez szeroką interpretację prawa karnego. Wyrok stwierdza, że strukturalne braki osłabiły niezależność i bezstronność sądownictwa, umożliwiając władzom wykonawczym wywieranie bezpośredniego lub pośredniego wpływu na decyzje sądów w sprawach o podłożu politycznym. Według trybunału działania prawne przeciwko Kavali miały na celu ukaranie go za rolę w protestach w parku Gezi oraz działalność społeczną, przy jednoczesnej próbie uciszenia go. Orzeczenie stwierdziło również naruszenie zakazu nieludzkiego traktowania, ponieważ tureckie prawo nie oferowało Kavali żadnej realnej perspektywy zwolnienia lub ustawowego przeglądu wyroku.

Dziewięć lat batalii prawnych

Turecka policja zatrzymała Kavalę w październiku 2017 roku, przenosząc go do więzienia o zaostrzonym rygorze Silivri na obrzeżach Stambułu. Przez ponad 30 lat biznesmen kierował organizacją non-profit Anadolu Kültür, promującą prawa mniejszości, dialog turecko-ormiański, kwestie kultury kurdyjskiej oraz dziedzictwo Anatolii. Media sprzyjające rządowi określały go mianem wewnętrznego wroga i tureckiego odpowiednika amerykańskiego miliardera George'a Sorosa. Sąd krajowy uniewinnił Kavalę w 2020 roku od zarzutów dotyczących protestów w parku Gezi z 2013 roku przeciwko ówczesnemu premierowi Recepowi Tayyipowi Erdoganowi. Władze natychmiast aresztowały go ponownie pod zarzutami związanymi z próbą zamachu stanu z 2016 roku, uchyliły uniewinnienie, połączyły akty oskarżenia i w kwietniu 2022 roku wymierzyły karę dożywocia bez możliwości zwolnienia.

Napięcia polityczne i skutki dyplomatyczne

Długotrwałe więzienie Kavali wywołało powtarzające się spory dyplomatyczne między Ankarą a zachodnimi sojusznikami. W 2021 roku prezydent Erdogan zagroził wydaleniem dziesięciu zachodnich ambasadorów, w tym przedstawicieli Stanów Zjednoczonych, Francji i Niemiec, po tym jak wydali oni wspólne oświadczenie wzywające do uwolnienia Kavali. Tureccy urzędnicy nadal twierdzą, że sądy w kraju działają niezależnie, a Erdogan wcześniej oświadczył, że Turcja nie uzna instytucji, które odmawiają uznania decyzji tureckich sądów. Po odmowie Turcji wdrożenia wyroku ETPCz z grudnia 2019 roku, 46-osobowa Rada Europy wszczęła formalne postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom przeciwko Ankarze, przyznając jednocześnie Kavali Nagrodę Praw Człowieka im. Václava Havla pod koniec 2023 roku.