Zełenski zwraca najwyższe polskie odznaczenie po tym, jak prezydent je cofnął w związku ze sporem o historię II wojny światowej

Źródła sporu

Kryzys rozpoczął się pod koniec maja, gdy prezydent Wołodymyr Zełenski zatwierdził wniosek ukraińskiej jednostki wojskowej o nadanie jej nazwy „Bohaterowie UPA” (Ukraińskiej Powstańczej Armii). Dla wielu Ukraińców UPA symbolizuje opór przeciwko sowieckiej dominacji po II wojnie światowej. W Polsce ta sama siła pamiętana jest za rzezie do 100 000 Polaków na Wołyniu w latach 1943–1945. Nadanie nazwy wywołało tygodnie potępień ze strony Warszawy, zwłaszcza ze strony nacjonalistycznej prawicy, a prezydent Karol Nawrocki ostrzegł, że cofnie Zełenskiemu najwyższe polskie odznaczenie państwowe, jeśli decyzja nie zostanie odwołana.

Cofnięcie i publiczne zwrócenie

W piątek Nawrocki ogłosił cofnięcie Orderu Orła Białego, który Zełenski otrzymał w 2023 roku od swojego poprzednika Andrzeja Dudy jako gest przyjaźni podczas rosyjskiej inwazji.

„Próg bólu narodu polskiego został przekroczony.”

Podkreślił, że krok ten nie jest skierowany przeciwko narodowi ukraińskiemu i nie zmienia polskiej polityki bezpieczeństwa. Następnego dnia Zełenski opublikował zdjęcia z poczty biura prezydenckiego, przedstawiające insygnia zapakowane w kartonowe pudełko zaadresowane do Nawrockiego, wysłane prywatnym kurierem Nova Poshta.

„Jeśli uważa się, że ten szczególny symbol może pozostać u Katarzyny II, Benito Mussoliniego i Gerharda Schrödera, to my na Ukrainie nie mamy o co spierać.”

Szersze reperkusje: przyłączają się byli prezydenci

Trzej byli prezydenci Ukrainy – Łeonid Kuczma, Wiktor Juszczenko i Petro Poroszenko – ogłosili, że również zwrócą swoje polskie odznaczenia. Minister spraw zagranicznych Andrij Sybiha oraz szef Kancelarii Prezydenta Kyryło Budanow zrzekli się własnych polskich wyróżnień. Budanow nazwał cofnięcie „prezentem dla moskiewskiego agresora”. Były prezydent Poroszenko ostrzegł, że kryzys dyplomatyczny musi zostać „rozwiązany bez zwłoki”.

Reakcja Moskwy

Rosja szybko wykorzystała rozłam.

„Nareszcie.”

Były prezydent Rosji i zastępca przewodniczącego Rady Bezpieczeństwa, pisząc na X, oskarżył Kijów o bliskość z nazizmem i z zadowoleniem przyjął decyzję Nawrockiego. Ukraińscy urzędnicy dostrzegli w tym potwierdzenie, że spór na rękę Kremlowi.

Otwartość na dialog

Mimo teatralnego zwrotu Zełenski oświadczył, że Kijów pozostaje otwarty na „wszystkie sensowne formaty współpracy” z Polską, aby uniknąć sprzecznych interpretacji bolesnej wspólnej przeszłości. Wyraził wdzięczność za polskie wsparcie od 2022 roku. Ton pozostawił pole do deeskalacji, nawet jeśli obie strony nie ustępowały w kwestii tego, co Zełenski nazwał potrzebą „uczciwej i równej” rozmowy o historii.