Turcja obchodzi dziesięciolecie nieudanego zamachu stanu z 2016 r. Erdogan żąda ekstradycji i wszczyna nową falę aresztowań

Dziesięć lat po tym, jak frakcja tureckiego wojska zajęła mosty, rozmieściła czołgi i zbombardowała parlament w Ankarze, kraj obchodzi nieudany pucz świętem narodowym i nową rozprawą z rzekomymi jego organizatorami.

Noc, która zmieniła Turcję

Wieczorem 15 lipca 2016 roku myśliwce przelatywały z rykiem nad Ankarą i Stambułem, czołgi zablokowały most Bosforski, a żołnierze wtargnęli do państwowej telewizji, by odczytać oświadczenie o obaleniu rządu. Prezydent Recep Tayyip Erdogan, przebywający na wakacjach na południowym zachodzie, pojawił się na antenie CNN Turk za pośrednictwem rozmowy wideo i wezwał obywateli do stawienia oporu puczystom. Tysiące odpowiedziały na apel, wdrapując się na czołgi i blokując drogi. Nad ranem pucz upadł. Oficjalne dane mówią o 253 zabitych i ponad 2000 rannych, głównie cywilów, którzy stawili czoła żołnierzom.

15 lipca nie był tylko nocą, podczas której doszło do ostatecznie nieudanej próby zamachu stanu, ale także zwycięstwem demokracji.

Zarzuty spadają na ruch Gülena

Turecki rząd natychmiast obwinił za zamach zwolenników Fethullaha Gülena, islamskiego kaznodziei i byłego sojusznika Erdogana, który żył na wygnaniu w Stanach Zjednoczonych aż do swojej śmierci w październiku 2024 roku. Ankara uznała jego ruch Hizmet za „Fethullaistyczną Organizację Terrorystyczną” (FETO). W ciągu kilku godzin od upadku puczu rozpoczęły się fale aresztowań. Tylko w pierwszym roku uwięziono ponad 50 000 osób. Żołnierze, sędziowie, prokuratorzy, policjanci, dziennikarze, naukowcy i urzędnicy państwowi zostali wciągnięci w wir represji. Minister spraw zagranicznych Mevlüt Çavuşoğlu potwierdził później, że czarne listy sędziów i prokuratorów zostały przygotowane przed nocą zamachu.

Wyeliminowaliśmy Fethullaistyczną Organizację Terrorystyczną z każdego sektora, od biurokracji przez armię i wymiar sprawiedliwości po świat biznesu.

Stan wyjątkowy i jego dziedzictwo

Sześć dni po zamachu parlament zatwierdził stan wyjątkowy. Początkowo ustanowiony na trzy miesiące, był przedłużany siedmiokrotnie i wygasł dopiero 19 lipca 2018 roku. W tym dwuletnim okresie prezydent rządził w dużej mierze dekretami. W sumie zwolniono 160 000 urzędników państwowych, a represje objęły nie tylko gülenistów, ale także szerszą opozycję, w tym ugrupowania lewicowe i mniejszość kurdyjską. Datę 15 lipca ogłoszono Dniem Demokracji i Jedności Narodowej – świętem państwowym. Most Bosforski przemianowano na Most Męczenników 15 Lipca.

Nowe aresztowania w przededniu rocznicy

W poniedziałek przed 10. rocznicą minister sprawiedliwości Akin Gürlek i minister spraw wewnętrznych Mustafa Çiftçi ogłosili nową „wielką kampanię oczyszczania”, w ramach której aresztowano 968 osób we wszystkich 81 prowincjach. Oddzielny raport podał, że zatrzymano 704 osoby, wśród nich 80 pełniących służbę funkcjonariuszy policji. Gürlek napisał na platformie X, że „wola naszego narodu i przetrwanie naszego państwa są zagrożone przez zdradziecką sieć FETO i kontynuujemy naszą walkę z nią z taką samą determinacją jak pierwszego dnia”.

Wola naszego narodu i przetrwanie naszego państwa są zagrożone przez zdradziecką sieć FETO i kontynuujemy naszą walkę z nią z taką samą determinacją jak pierwszego dnia.

Erdogan żąda ekstradycji od sojuszników

Prezydent Erdogan wykorzystał rocznicę, by wystosować nowe żądania ekstradycji do Wielkiej Brytanii, UE i Stanów Zjednoczonych, zarzucając niektórym partnerom z NATO „potajemne udzielanie wsparcia” i „ukrywanie” członków ruchu. Brytyjskie sądy odrzucały już wcześniej tureckie wnioski o ekstradycję jako „motywowane politycznie”, ostrzegając, że podejrzanym grozi w Turcji złe traktowanie, która to plasuje się na 159. miejscu pod względem wolności prasy. Wielka Brytania nie uznaje ruchu gülenistów za grupę terrorystyczną.

Zdajemy sobie sprawę, że niektóre kraje potajemnie wspierają tę organizację i ukrywają jej członków.

Władze wznowiły również śledztwa w sprawie niepowiązanych wydarzeń z przeszłości przez pryzmat spisku gülenistów, w tym katastrofy helikoptera w 2009 roku, w której zginął przewodniczący skrajnie prawicowej partii BBP, i zaczęły oczerniać zdymisjonowanego przez sąd lidera opozycyjnego CHP Özgüra Özela hasłami gülenistów.