Azerbejdżan ułaskawia Francuza Martina Ryana po zdjęciu przez UE sankcji z rosyjskich oligarchów

Prezydenckie ułaskawienie w Baku

Prezydent Azerbejdżanu Ilham Alijew wydał w środę, 23 września 2026 r., oficjalny dekret o ułaskawieniu 20 skazanych osób. Wśród nich znalazł się Martin Ryan, 38-letni francuski biznesmen, który od 2019 r. mieszkał i pracował w Azerbejdżanie. Azerbejdżańskie służby bezpieczeństwa aresztowały Ryana w grudniu 2023 r. pod zarzutem szpiegostwa, czemu on sam konsekwentnie zaprzeczał. Sąd w Baku skazał go w marcu 2026 r. na dziesięć lat więzienia, a wyrok ten został podtrzymany przez sąd apelacyjny pod koniec lipca. Francuskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych wielokrotnie domagało się jego natychmiastowego uwolnienia, określając zarzuty jako bezpodstawne, a zatrzymanie jako arbitralne. Ryan był jedynym obywatelem Francji objętym dekretem, który według kancelarii prezydenta uwzględniał stan zdrowia i sytuację rodzinną ułaskawionych więźniów.

Rewizja sankcji Unii Europejskiej

Prezydenckie ułaskawienie nastąpiło dzień po tym, jak Unia Europejska dostosowała swój reżim sankcyjny wobec osób i podmiotów powiązanych z Rosją. 22 września państwa członkowskie UE zgodziły się na przedłużenie zamrożenia aktywów i ograniczeń w podróżowaniu na 36 miesięcy dla blisko 3000 rosyjskich podmiotów i osób. Europejscy dyplomaci usunęli jednak rosyjskich miliarderów Aliszera Usmanowa i Michaiła Fridmana z odnowionej listy sankcyjnej. Usunięcie Usmanowa nastąpiło po bezpośrednich wnioskach złożonych przez Francję i Luksemburg przed upływem terminu. Władze francuskie oficjalnie uzasadniły swoje dążenie do usunięcia Usmanowa względami bezpieczeństwa narodowego, odmawiając jednak podania publicznych szczegółów dotyczących operacyjnych podstaw wniosku.

Dyplomatyczne targi o więźniów

Europejscy urzędnicy dyplomatyczni powiązali zdjęcie sankcji z Usmanowa bezpośrednio z negocjacjami dotyczącymi francuskich więźniów przetrzymywanych w Baku. Trzech europejskich dyplomatów przekazało agencji Reuters, że Paryż prywatnie wyjaśniał swój wniosek o wykreślenie z listy, wskazując, że Azerbejdżan uzależnił uwolnienie dwóch zatrzymanych obywateli Francji od usunięcia Usmanowa z sankcji UE. Wysoki rangą dyplomata w Brukseli powiedział AFP, że Francja dążyła do porozumienia obejmującego francuskich obywateli w areszcie azerbejdżańskim w ramach negocjacji sankcyjnych. Rząd Azerbejdżanu zaprzeczył wywieraniu nacisku na europejską politykę sankcyjną lub łączeniu statusu prawnego więźniów z rosyjskim biznesmenem. Usmanow, posiadający podwójne obywatelstwo rosyjskie i uzbeckie, otrzymał wcześniej wsparcie dyplomatyczne zarówno od Alijewa, jak i prezydenta Turcji Recepa Tayyipa Erdoğana.

Napięcia regionalne i strategiczne więzi energetyczne

Manewry dyplomatyczne miały miejsce na tle poważnie napiętych stosunków dwustronnych między Paryżem a Baku. Relacje pogorszyły się we wrześniu 2023 r., gdy Francja otwarcie poparła Armenię podczas konfliktu w Górskim Karabachu, a następnie zgodziła się dostarczyć sprzęt wojskowy do Erywania. Alijew oskarżył francuski rząd o próbę sprowokowania nowej wojny na Kaukazie Południowym poprzez wsparcie wojskowe dla Armenii. Jednocześnie prezydent Francji Emmanuel Macron dążył do naprawy kanałów dyplomatycznych z Baku, chroniąc jednocześnie francuskie partnerstwa strategiczne w Azji Środkowej. Sankcje wobec Usmanowa stworzyły przeszkody dyplomatyczne w relacjach z Uzbekistanem, piątym co do wielkości producentem uranu na świecie, z którym Francja zawarła w 2025 r. partnerstwo w dziedzinie cywilnej energii jądrowej w celu dywersyfikacji dostaw uranu.