Włoskie narzędzie AI odnalazło skradziony w 2004 roku obraz św. Agnieszki, który został przerobiony w celu ukrycia jego pochodzenia

Siedemnastowieczny obraz znika w 2004 roku

Siedemnastowieczny obraz przedstawiający św. Agnieszkę został skradziony z małego kościoła w Sulmonie w regionie Abruzja w nocy 11 sierpnia 2004 roku. Przez dwie dekady nie było o nim żadnych wieści. Włochy posiadają ogromną liczbę skarbów kultury i od dawna zmagają się z problemem kradzieży dzieł sztuki. Obraz został przerobiony, aby ukryć jego tożsamość: jagnię, które trzymała święta, zostało zamalowane, usunięto jej aureolę, a w dłonie włożono zwój pergaminu. Zmiany te sprawiły, że postać wyglądała jak zwykła kobieta, co utrudniło rozpoznanie dzieła i ułatwiło jego sprzedaż.

Odnaleziony na targach antykwarycznych w Parmie

W październiku 2024 roku karabinierzy sfotografowali obrazy wystawione na targach antykwarycznych Mercanteinfiera w Parmie i wprowadzili zdjęcia do systemu AI, który porównuje je z rejestrem skradzionych dzieł. Kilka godzin później oprogramowanie wskazało możliwe dopasowanie: obraz młodej kobiety w czerwieni i błękicie trzymającej zwój. Następnego dnia funkcjonariusze wrócili na targi z ekspertami, dokładnie zbadali płótno i zabezpieczyli je do dalszych analiz. Według doniesień, ręczne wyszukiwanie słów kluczowych nigdy nie sprawdziłoby się w tym przypadku. Wspominając ten moment, Salvatore Rapicavoli, podpułkownik z dowództwa karabinierów ds. ochrony dziedzictwa kulturowego, powiedział BBC:

„Coś się nie zgadzało.”

Jak działa system Swoads

System nazywa się Swoads, co jest skrótem od Stolen Works of Art Detection System (System Wykrywania Skradzionych Dzieł Sztuki). Zamiast dopasowywać słowa kluczowe, porównuje subtelne odcienie kolorów i zarysy sylwetek, potrafi też rozpoznawać fragmenty dzieł, które zostały pocięte i przearanżowane. Włoska baza danych skradzionych dzieł sztuki, prowadzona od 1969 roku, zawiera ponad milion obiektów, a funkcjonariusze wcześniej przeszukiwali ją, wpisując opisy pojedynczo. Niektóre zdjęcia w bazie wykonano dekady temu i są czarno-białe, co spowalniało porównywanie. AI nie zastępuje śledczych, którzy wciąż muszą rozbudowywać bazę i dokonywać aresztowań. System ma również ograniczenia: słabo radzi sobie z obiektami trójwymiarowymi oraz z odróżnianiem oryginału od kopii.

Szersze odzyskiwanie dzieł i zwrot

Od listopada 2023 roku system pomógł odzyskać ponad 300 dużych obrazów i rzeźb oraz około 165 000 mniejszych obiektów, takich jak monety, medale, rękopisy i mapy. Szacunkowa wartość odzyskanych dzieł przekracza 203 mln euro. System skanuje teraz strony aukcyjne i internet w dzień i w nocy w poszukiwaniu skradzionej sztuki. Obraz św. Agnieszki został zwrócony diecezji w Sulmonie 30 maja 2025 roku, ponad dwie dekady po kradzieży. Artykuły wskazują, że bez takich narzędzi dzieła te mogłyby pozostać ukryte przez wiele lat.