Destatis: 2,6 mln osób pochodzenia tureckiego mieszka w Niemczech 65 lat po podpisaniu umowy o rekrutacji

Umowa podpisana w Bad Godesberg

30 października 1961 roku niemieccy i tureccy dyplomaci podpisali w Bad Godesberg pod Bonn krótką umowę o sprowadzeniu tureckich pracowników do RFN w okresie powojennego boomu gospodarczego. Podobne porozumienia zawarto wcześniej z Włochami, Grecją i Hiszpanią. Ekonomiści spierają się, kto zyskał na tym najwięcej. Niektórzy twierdzą, że Niemcy odpowiedziały na niedobór wykwalifikowanych pracowników, podczas gdy inni argumentują, że Turcja, zmagająca się z wysokim bezrobociem, naciskała na takie rozwiązanie. Bonn liczyło również, że umowa silniej zwiąże Turcję z Europą i NATO.

Przyjazd i życie w kwaterach dla gości

Początkowo przyjeżdżać mogli tylko nieżonaci mężczyźni, maksymalnie na dwa lata, a pierwsi pracownicy dotarli do RFN w ciągu kilku tygodni od podpisania dokumentu. Wielu z nich było rzemieślnikami, rolnikami, robotnikami budowlanymi i niewykwalifikowanymi pracownikami fizycznymi. Haci-Halil Uslucan, profesor studiów tureckich na Uniwersytecie w Duisburgu i Essen, przywołuje badania sugerujące, że od 20 do 50 procent przyjezdnych posiadało już kwalifikacje, a wśród nich byli także nauczycieelnicy. Wielu nowoprzybyłych po raz pierwszy zobaczyło dawny schron przeciwlotniczy pod peronem 11 na dworcu głównym w Monachium, gdzie Federalna Agencja Pracy prowadziła punkt skierowań. Pracodawcy kwaterowali pracowników w barakach, halach fabrycznych lub bunkrach, niektóre z nich były ogrodzone drutem kolczastym, z surowymi zasadami dotyczącymi posiłków, mycia i nocnego wypoczynku.

Dane opublikowane 29 października 2026 roku

W czwartek, 29 października 2026 roku, Federalny Urząd Statystyczny poinformował, że w 2025 roku w Niemczech mieszkało około 2,6 mln osób o tureckich korzeniach migracyjnych, co stanowi 3,2 procent populacji. Około 1,5 mln (56 procent) wyemigrowało samodzielnie, a 1,2 mln (44 procent) urodziło się w Niemczech. Osoby przybyłe z Turcji mieszkały w Niemczech średnio przez 32,4 roku i przyjechały w średnim wieku 19,6 lat. Nieco poniżej połowy, 48 procent, posiadało niemieckie obywatelstwo, w porównaniu z 74 procentami potomków urodzonych w Niemczech. Zapytani o główny powód przeprowadzki, 944 000 osób urodzonych w Turcji (64 procent) wskazało rodzinę, 218 000 (15 procent) pracę, 146 000 (10 procent) ucieczkę, azyl lub ochronę, a 55 000 (4 procent) edukację.

Powody rodzinne944 000

Zatrudnienie218 000

Ucieczka, azyl lub ochrona146 000

Edukacja55 000

Powody rodzinne

944000 osoby

Zatrudnienie

218000 osoby

Ucieczka, azyl lub ochrona

146000 osoby

Edukacja

55000 osoby

Dane z tekstu artykułu

Fale migracji i łączenie rodzin

Opublikowane dane wskazują, że w latach 1961–1973, czyli w okresie rekrutacji, z Turcji przybyło 216 000 osób. Liczba ta wzrosła do 484 000 w latach 1974–1989, okresie obejmującym zamach stanu z 12 września 1980 roku, a urząd statystyczny wiąże ten wzrost z łączeniem rodzin oraz, od lat 80., z rosnącą liczbą osób poszukujących ochrony z powodów politycznych. Następnie liczba przyjazdów spadła do 409 000 w latach 1990–2007 i 54 000 w latach 2008–2013, po czym wzrosła do 307 000 w latach 2014–2025. W 1983 roku wprowadzono ustawę o pomocy w powrocie, która oferowała obcokrajowcom kilka tysięcy marek niemieckich za wyjazd, co Uslucan nazywa programem, który tureccy mieszkańcy określali mianem "premii za zniknięcie".

1961-1973216 000

1974-1989484 000

1990-2007409 000

2008-201354 000

2014-2025307 000

1961-1973

216000 osoby

1974-1989

484000 osoby

1990-2007

409000 osoby

2008-2013

54000 osoby

2014-2025

307000 osoby

Dane z tekstu artykułu

Berlin i rocznica

W Berlinie w ciągu dwunastu lat od zawarcia umowy do Berlina Zachodniego przeprowadziło się około 82 000 osób z Turcji, podczas gdy pod koniec 1961 roku było ich zaledwie 284. Obecnie w mieście mieszka około 210 000 osób z tureckimi powiązaniami, z czego ponad 100 000 to obywatele Turcji. Senator ds. socjalnych Cansel Kiziltepe, której ojciec przyjechał w 1961 roku, popiera utworzenie muzeum, które upamiętniłoby historię migracji w stolicy. O pokoleniu swojego ojca powiedziała:

„Mój ojciec przyjechał z Turcji do Niemiec w 1961 roku. Jak wielu innych, ciężko pracował, znosił trudy i otwierał nowe ścieżki dla swoich dzieci.”

Praca, emerytury i dyskryminacja

W 2025 roku 61 procent imigrantów z Turcji w wieku produkcyjnym było zatrudnionych, w porównaniu z 77 procentami całej populacji w tej grupie wiekowej. Osoby z turecką historią migracyjną stanowiły 3,5 procent wszystkich zatrudnionych i były nadreprezentowane w sprzątaniu, przemyśle tekstylnym i skórzanym oraz konstrukcjach metalowych. W połowie września premier Nadrenii Północnej-Westfalii Henrik Wüst zorganizował ceremonię na lotnisku w Düsseldorfie, gdzie 65 lat wcześniej wylądowało wielu przyjezdnych, i powiedział:

„Uczynili nasz kraj bardziej różnorodnym, bardziej otwartym i silniejszym.”

Uslucan twierdzi, że dyskryminacja osób pochodzenia tureckiego pozostaje powszechna i przytacza badania, według których ubóstwo wśród osób starszych wynosi 25–30 procent wśród migrantów, w porównaniu z 12–14 procentami wśród Niemców. Wskazuje również na awans edukacyjny i polityczny, przywołując premiera Badenii-Wirtembergii Cema Özdemira:

„Mamy sukcesy w wielu obszarach, to jest awans edukacyjny.”