Brief poranny, poniedziałek, 16 listopada

Tekst i syntetyczny głos wygenerowane przez AI. Jak powstaje ten tekst

Wydanie z archiwum. Najnowsze wydanie

Wydanie poranne

Zdjęcie satelitarne: NASA

1Biznes

Sojusznicy Nvidii forsują powrót Huanga

Ciąg dalszy z wczorajszego wieczoru. Nowe: Petycja przekroczyła 158 000 podpisów, a Scott Bessent wezwał Nvidię, by szukała kolejnego prezesa na zewnątrz.

Jensen Huang zrezygnował w czwartek po doniesieniach o relacjach pozamałżeńskich. Jedna z nich miała dotyczyć Alice Huang, chińskiej bizneswoman, która według władz USA mogła być osobowym źródłem chińskiego wywiadu. Huang odszedł też z rady dyrektorów Nvidii po 33 latach kierowania producentem chipów, którego był współzałożycielem. Megaspeed International, singapurska spółka chmurowa powiązana z Alice Huang we wcześniejszych dokumentach korporacyjnych, twierdzi, że zleciła zewnętrznej kancelarii wewnętrzne dochodzenie.

Kampania na rzecz powrotu ruszyła szybko. Petycja „Stand with Jensen” do niedzieli przekroczyła 158 000 podpisów. Wcześniej wśród podpisujących były tysiące pracowników Nvidii, akcjonariuszy i sympatyków spoza firmy. „Financial Times” podaje, że Huang rozmawiał o powrocie z osobami ze swojego otoczenia, a jego sojusznik buduje w Dolinie Krzemowej „sztab wojenny”, by zabiegać o poparcie rady Nvidii i Białego Domu.

Waszyngton jest podzielony. Scott Bessent, sekretarz skarbu, powiedział Fox News, że Nvidia powinna poszukać następnego szefa spoza firmy. Firma ma też wyjaśnić, czy świadomie dopuściła do tego, by jej najbardziej zaawansowane chipy trafiły do Chin. Dodał, że chipy H200, dopuszczone do sprzedaży Chinom pod koniec 2025 r., wyznaczają górny pułap.

„Chińczykom nie można sprzedać niczego powyżej H200”

Scott Bessent

Członkowie Kongresu z obu partii chcą, by Huang i Nvidia stawili się przed Kongresem. Bloomberg podał też, że kontrakt perpetual futures powiązany z kursem akcji Nvidii wzrósł w niedzielę wieczorem o ponad 3 proc., co pokazuje, że inwestorzy już uwzględniają w cenach polityczny wymiar jego możliwego powrotu.

Dalej: Ustawodawcy poprosili Huanga i Nvidię o wystąpienie przed Kongresem w sprawie ryzyk dla bezpieczeństwa.

Na podstawie relacji: ANSA.it, Adnkronos, The Guardian, SWI swissinfo.ch, Il Messaggero, Bloomberg Business

2Transport

FAA wznawia loty po awarii routerów

Ciąg dalszy z wczorajszego wieczoru. Nowe: Odwołania w sobotę sięgnęły 6692, w niedzielę utrudnienia trwały, a urzędnicy nie znaleźli dowodów cyberataku.

Ruch lotniczy w USA wciąż wraca do normy po piątkowym wstrzymaniu startów. Federalna Administracja Lotnictwa wstrzymała odloty na niemal pięć godzin po awarii systemów łączności, a FlightAware naliczył tego dnia 9201 odwołanych krajowych przylotów i odlotów. Urzędnicy mówią, że z powodu przestoju utknęło około 1,3 mln osób.

Śledczy odtworzyli przebieg awarii: wskazuje on na wykonawcę FAA, firmę L3Harris, oraz prace przy routerach podczas trwającej od dawna wymiany łączy miedzianych na światłowody. Wymieniony router miał zalać sieć kontroli ruchu lotniczego tysiącami prób połączeń, co zerwało łączność i transmisje radarowe. Sean Duffy, sekretarz transportu, powiedział, że nie ma dowodów na cyberatak, ale dodał też, że urzędnicy nadal nie znają przyczyny awarii.

Odwołania lotów w USA po awarii FAAodwołane loty
  • piątek 13 listopada9201
  • sobota 14 listopada6692
  • niedziela 15 listopada2100

Linie lotnicze musiały potem układać rozkłady od nowa, bo samoloty i załogi znalazły się nie tam, gdzie trzeba. FlightAware naliczył 6692 odwołania w sobotę i 2100 w niedzielę, a opóźnienia nadal były liczne. Delta odwołała w sobotę 26 proc. lotów, American 42 proc., a United 26 proc., według danych CNN przytoczonych w raportach.

Po pasażerach przyszła kolej na politykę. Donald Trump obwinił administrację Bidena i wezwał Kongres do szybkiego zatwierdzenia około 30 mld dolarów, a Duffy forsuje szerszy program modernizacji wart 50 mld dolarów. Demokraci chcą wiedzieć, dlaczego wcześniejsze finansowanie nie zapobiegło takiej awarii i czy cięcia etatów w FAA stworzyły zagrożenie dla bezpieczeństwa.

Dalej: Duffy zapowiedział normalny ruch wcześnie w poniedziałek 16 listopada, choć część samolotów i załóg nadal jest poza bazą.

Na podstawie relacji: Al Jazeera Online, De Standaard, RTE.ie, ANSA.it, europa press, Adnkronos

3Konflikty

Gwardia Iranu ogłasza atak dronami na Bahrajn

Ciąg dalszy z wczorajszego wieczoru. Nowe: Iran ogłosił drugi atak dronami na Bahrajn w trzy dni, a trzeci amerykański lotniskowiec dotarł do regionu.

Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej Iranu poinformował, że 15 listopada wystrzelił sześć dronów w kierunku amerykańskiego radaru obrony powietrznej w bazie śmigłowcowej Al-Rifaa w Bahrajnie. Wojsko Bahrajnu podało, że obrona powietrzna przechwyciła drony, zanim dotarły do celów. Wezwało obywateli i mieszkańców, by zachowali spokój i udali się do najbliższego bezpiecznego miejsca.

6

dronów wystrzelono w radar obrony powietrznej USA w bazie al-Rifaa, twierdzi IRGC

Źródła: The Guardian, HotNews.ro, BBC

Według Teheranu był to drugi irański atak dronowy na Bahrajn w ciągu trzech dni. Amerykańskie wojsko zaprzeczyło, by pierwszy atak spowodował szkody. Podało, że zestrzeliło dwa drony uderzeniowe jednokrotnego użytku i nikt nie został ranny. W Bahrajnie stacjonuje V Flota USA, więc nawet przechwycony atak jest sygnałem dla regionu. Arabia Saudyjska, Katar, Egipt i Jordania potępiły ten incydent.

Waszyngton wzmocnił też obecność sił morskich. USS Theodore Roosevelt dotarł w niedzielę do obszaru odpowiedzialności Centralnego Dowództwa USA. Tym samym w regionie znalazły się jednocześnie trzy amerykańskie lotniskowcowe grupy uderzeniowe: USS Theodore Roosevelt, USS George H.W. Bush i USS George Washington. Według doniesień, Pentagon, planując możliwą dużą operację przeciwko Iranowi, zakładał obecność trzech lotniskowców w tym rejonie. Nadal nie wiadomo jednak, czy obecność USS Theodore Roosevelt ma charakter stały, czy rotacyjny.

Dyplomacja utknęła. Kazem Gharibabadi, wiceminister spraw zagranicznych Iranu, powiedział, że Teheran nie będzie czekał, aż USA uderzą pierwsze. Donald Trump stwierdził zaś, że Waszyngton nie zabiega już o porozumienie z Iranem. Amerykańscy urzędnicy przenieśli tymczasem część ważnych osób do bezpieczniejszych miejsc po ostrzeżeniach przed możliwymi zagrożeniami ze strony Iranu.

Dalej: Trump, Xi Jinping i Władimir Putin mają 19 listopada w Shenzhen rozmawiać o Iranie.

Na podstawie relacji: The Guardian, HotNews.ro, BBC, Al Jazeera Online, SIC Notícias, il Giornale.it

4Rząd

Czesi zalewają Pragę w obronie mediów publicznych

Nowe

Setki tysięcy ludzi zebrały się w niedzielę na praskiej Letnej, by zaprotestować przeciw rządowemu planowi zastąpienia abonamentu na publiczne radio i telewizję bezpośrednim finansowaniem z budżetu państwa. Organizatorzy ocenili frekwencję na 350 000–450 000 osób, a policja podała, że demonstracja przebiegła spokojnie.

15 %

cięcia budżetu czeskich mediów publicznych w proponowanej reformie finansowania

Źródła: De Standaard, ΣΚΑΪ, Der Tagesspiegel

Projekt ustawy przeszedł pierwsze czytanie w parlamencie 24 października w głosowaniu o 4.36 nad ranem. Protestujący zrobili z tej godziny hasło. Ustawa zniosłaby miesięczną opłatę od gospodarstw domowych, około 9 euro, i finansowałaby nadawców publicznych z budżetu państwa. Ich środki spadłyby o 15 proc. Minister kultury Oto Klempir po raz pierwszy przedstawił plan w kwietniu, a pracownicy publicznej telewizji i radia przeprowadzili 3 listopada jednodniowy strajk.

Premier Andrej Babis powiedział, że szanuje prawo do protestu, ale odrzuca zarzut, że jego rząd chce kontrolować lub nacjonalizować media. Protestujący twierdzą, że bezpośrednie finansowanie dałoby gabinetowi większy wpływ na ramówki i obsadę stanowisk. Rząd odpowiada, że nadawcy muszą ciąć koszty i zachowają niezależność redakcyjną.

W odczytanej podczas wiecu petycji domagano się debaty ekspertów, przeprosin za nocne głosowanie oraz odwołania Tomio Okamury z funkcji przewodniczącego Izby Poselskiej. Transport publiczny w Pradze był przeciążony, gdy demonstranci przyjeżdżali autobusami i pociągami, a na transparentach widniały m.in. hasła „Ręce precz od mediów” i „Wolność nie jest dana raz na zawsze”.

Dalej: Rząd mówi, że zniesie abonament radiowo-telewizyjny zgodnie z planem.

Na podstawie relacji: De Standaard, ΣΚΑΪ, Der Tagesspiegel, europa press, rmf24.pl, LaVanguardia

5Dyplomacja

Chiny potwierdzają szczyt Xi-Trump-Putin

Nowe

Chińskie MSZ potwierdziło, że Xi Jinping spotka się w czwartek 19 listopada z Donaldem Trumpem i Władimirem Putinem w Shenzhen, na marginesie szczytu przywódców APEC. Kreml i Biały Dom wcześniej potwierdziły ten plan, ale komunikat Pekinu przesądza o trójstronnym formacie spotkania; wcześniej do takiego spotkania nie doszło.

Biały Dom zapowiada, że przywódcy skupią się na nierozprzestrzenianiu broni jądrowej i redukcji arsenałów nuklearnych. Traktat New START wygasł w lutym 2026 r., przez co Waszyngton i Moskwa zostały bez ostatniego dwustronnego układu o broni strategicznej. Stany Zjednoczone, Rosja i Chiny mają łącznie około 90% światowej broni jądrowej. Waszyngton i Moskwa dysponują po ponad 5000 głowic, a Chiny mają około 620 według szacunków SIPRI.

Według wysokiego rangą amerykańskiego urzędnika nie należy się spodziewać, że spotkanie przyniesie porozumienie nuklearne. Chiny od dawna twierdzą, że Stany Zjednoczone i Rosja muszą najpierw zmniejszyć własne arsenały, zanim Pekin zacznie rozmawiać o limitach dotyczących swoich sił. To sprawia, że spotkanie w Shenzhen będzie raczej punktem wyjścia niż ceremonią podpisania, nawet jeśli oprawa ma być wyjątkowo okazała.

Urzędnicy USA mówią, że Ukrainy nie ma być w porządku obrad, choć Waszyngton osobno rozmawia z Moskwą i Kijowem o zakończeniu tej wojny. Przywódcy planują za to poruszyć temat wojny w Iranie i liczą, że Moskwa oraz Pekin wykorzystają wpływy w Teheranie. Samo APEC obejmuje gospodarki odpowiadające za 62% światowego PKB i mniej więcej połowę globalnego handlu.

Dalej: Xi Jinping, Donald Trump i Władimir Putin spotkają się w Shenzhen w czwartek 19 listopada.

Na podstawie relacji: BBC, EL PAÍS, La Razón, europa press, ANSA.it, Deutsche Welle

6Bezpieczeństwo

Czterech ministrów naciska na Izrael w sprawie pomocy dla Gazy

Nowe

Ministrowie spraw zagranicznych Włoch, Wielkiej Brytanii, Kanady i Australii wezwali Izrael, by zapewnił organizacjom pomocowym natychmiastowy, szybki i niezakłócony dostęp w całej Strefie Gazy. We wspólnym oświadczeniu zaapelowali, by Izrael przestał opóźniać dostawy, ponownie otworzył przejścia oraz wpuścił do enklawy namioty, towary podwójnego zastosowania i materiały potrzebne do wczesnej odbudowy.

Apel pojawił się po ulewach z 7 i 8 listopada, które zalały obozy dla przesiedleńców i zniszczyły prowizoryczne schronienia. Według wstępnych szacunków ONZ ucierpiało około 226 000 osób. Uszkodzonych zostało ponad 40 000 schronień, a ponad 9000 prowizorycznych domów zniszczono. Światowa Organizacja Zdrowia ostrzegła przed infekcjami dróg oddechowych i chorobami przenoszonymi przez skażoną wodę.

Ministrowie podali, że na granicy zatrzymano 150 000 namiotów i inne niezbędne towary. COGAT, izraelski organ do spraw cywilnych na terytoriach, twierdzi, że do Strefy Gazy wjechało ponad 93 000 namiotów i 8600 ciężarówek z materiałami zimowymi. To deklaracja, którą trudno pogodzić z podaną przez ministrów liczbą blokowanych namiotów. W źródłach nie ma informacji o odpowiedzi Izraela na wspólne oświadczenie.

Podobny apel wystosowała w sobotę Unia Europejska, wskazując, że ograniczenia dostępu pogłębiły braki schronienia, leków i sprzętu. Ponad 50 państw i organizacji już w piątek zażądało więcej niezbędnych towarów. Ministrowie stwierdzili, że ostatnie powodzie były dopiero pierwszą burzą tej zimy, a sytuację wciąż można odwrócić, zanim zima się zaostrzy.

Na podstawie relacji: ANSA.it, Le Monde.fr, Open, Tgcom24, Notícias ao Minuto, SRF News

Co przed nami

Z tego wydania

  • 1

    Ustawodawcy poprosili Huanga i Nvidię o wystąpienie przed Kongresem w sprawie ryzyk dla bezpieczeństwa.

  • 2

    Duffy zapowiedział normalny ruch wcześnie w poniedziałek 16 listopada, choć część samolotów i załóg nadal jest poza bazą.

  • 3

    Trump, Xi Jinping i Władimir Putin mają 19 listopada w Shenzhen rozmawiać o Iranie.

  • 4

    Rząd mówi, że zniesie abonament radiowo-telewizyjny zgodnie z planem.

  • 5

    Xi Jinping, Donald Trump i Władimir Putin spotkają się w Shenzhen w czwartek 19 listopada.

Wszystkie daty

To całe wydanie.

Wszystkie wydania

Pollar czytają wszyscy za darmo. Płacą za to członkowie.

Członkowie płacą za serwery w Niemczech i za modele AI, które porządkują, streszczają i tłumaczą materiały europejskich redakcji.

Dołącz

Jak powstaje Brief