Brief wieczorny, poniedziałek, 9 listopada

Mężczyzna, który w sobotę otworzył ogień na krakowskim Starym Mieście, zmarł w szpitalu w poniedziałek nad ranem po kilku operacjach, poinformowała prokuratura. Policja podała, że wjechał na Rynek Główny w stroju przypominającym mundur i w kamizelce kuloodpornej, a potem strzelał do funkcjonariuszy nawet po tym, jak został ranny. Zginęło sześć osób, cztery kobiety i dwóch mężczyzn, a 15 zostało rannych. Wśród nich jest policjant, którego stan jest ciężki.

Śledczy znaleźli też ciała matki, ojca i siostry podejrzanego w rodzinnym domu w Ostrowcu Świętokrzyskim, około 150 km na północny wschód od Krakowa. Prokuratura rozpoczęła w poniedziałek sekcje zwłok i ustala, czy ktoś zainspirował lub wspierał napastnika, jak zdobył tyle broni i dlaczego w jego samochodzie znajdowała się dodatkowa broń i amunicja. Przemysław Nowak, rzecznik Prokuratury Krajowej, powiedział, że śledczy nie mogą jeszcze odpowiedzialnie wiązać go z żadną ideologią.

Warszawa zwiększa środki bezpieczeństwa przed Świętem Niepodległości 11 listopada, gdy przez stolicę zwykle maszerują dziesiątki tysięcy osób. Policja ogłosiła tymczasowy zakaz noszenia broni w całym mieście, także nienaładowanej, z wyjątkami dla funkcjonariuszy służb bezpieczeństwa pełniących służbę. Premier Donald Tusk nazwał strzelaninę terroryzmem, powiedział, że nikt nie zamierza zakazać marszu, i zaapelował do uczestników, by unikali agresywnych zachowań.

Ursula von der Leyen powiedziała, że UE weźmie udział w zaplanowanych na ten tydzień rozmowach w Abu Zabi o Ukrainie. Wcześniej rozmawiała z Wołodymyrem Zełenskim. Poparła jego postulat zawieszenia broni obejmującego infrastrukturę energetyczną i żywnościową. Rozmowy 10 i 11 listopada zgromadzą delegacje Ukrainy i Rosji przy mediacji USA. Steve Witkoff wymienił wśród celów zakończenie wojny, powojenne gwarancje bezpieczeństwa i działania ograniczające eskalację wojskową.

Moskwa próbuje ograniczyć liczbę uczestników rozmów. Dmitrij Pieskow powiedział, że spotkania w Abu Zabi będą trójstronnymi negocjacjami z udziałem Rosji i Ukrainy przy mediacji Stanów Zjednoczonych. Europejczycy i Ukraińcy prawdopodobnie tworzą zaś własne kanały koordynacji. Francja oświadczyła, że Europa weźmie udział w rozmowach, a Berlin zapowiada, że Niemcy będzie reprezentował doradca ds. bezpieczeństwa narodowego. Siergiej Szojgu pochwalił zespół Donalda Trumpa, ale oskarżył Kijów i europejskie stolice o to, że przygotowują się do kontynuowania wojny.

Von der Leyen rozpoczęła też w poniedziałek wizytę nad Morzem Czarnym. W planie są spotkania w Rumunii i Bułgarii. Powiedziała, że liczba ataków w regionie rośnie, i wezwała do przywrócenia swobody żeglugi. W Brukseli Valdis Dombrovskis oszacował lukę w finansowaniu Ukrainy na około 70 mld euro. UE chce pokryć z tego mniej więcej 45 mld euro. Państwa członkowskie nadal dopracowują warianty, ale Dombrovskis powiedział, że jest przekonany, iż pieniądze się znajdą.

Donald Trump powiedział CNN, że kolejny atak na Iran na dużą skalę jest bardzo mało prawdopodobny, choć uzależnił powściągliwość od podpisania przez Teheran tego, co nazwał bardzo mocnym porozumieniem. Kilka godzin później amerykańskie uderzenia trafiły w Keszm, irańską wyspę w Cieśninie Ormuz. Ahmad Nafisi, wicegubernator Hormozganu, potwierdził, że wyspa była celem ataku, ale powiedział, że nie ucierpiały domy, firmy ani infrastruktura krytyczna. Waszyngton nie przyznał się wprost do ostatniego nalotu, choć Marco Rubio nazywał podobne uderzenia na Keszm obronnymi.

Rozmowy utknęły na żądaniach Iranu, w tym zniesieniu amerykańskiej blokady południowych portów i złagodzeniu sankcji. Rubio uznał część pakietu za nierealistyczną. Esmail Baghaei, rzecznik irańskiego MSZ, odrzucił tę ocenę i przekonywał, że plan Teheranu przywróciłby bezpieczeństwo w Cieśninie Ormuz i Zatoce Perskiej. Iran twierdzi, że nie odda wysoko wzbogaconego uranu, który ma być zakopany pod zbombardowanymi obiektami, ale dopuszcza jego rozcieńczenie.

Rynki ropy lepiej przyjęły łagodniejsze słowa niż rakiety. Brent kosztował około 95 dolarów po spadku o ponad 3 proc., co pogłębiło ostry tygodniowy zjazd. Rynki wyceniały mniejsze ryzyko kolejnej eskalacji ze strony USA, mimo trwających ataków na żeglugę. JPMorgan szacuje, że globalna podaż już przewyższa popyt o ponad 1 mln baryłek dziennie, a ceny na niemieckich stacjach spadły w minionym tygodniu.

Senat Paragwaju odwołał Santiago Peñę z urzędu prezydenta za nienależyte wykonywanie obowiązków po protestach wywołanych upadkiem Ueno Bank. 47-letni Peña został zatrzymany w piątek, oskarżony w sobotę, a sędzia Humberto Otazú zastosował wobec niego tymczasowe aresztowanie. Przebywa w Pułku Eskorty Prezydenckiej, jednostce wojskowej, choć jego kadencja miała trwać do 2028 roku.

Ueno Bank, cyfrowa instytucja kredytowa założona w 2021 roku, 3 listopada trafił pod nadzór banku centralnego, a następnie został zlikwidowany z powodu niewypłacalności. Prawie 3 mln klientów straciło dostęp do oszczędności, kart i aplikacji, która wyświetlała komunikat „Spróbuj później”. Prokuratorzy zarzucają kierownictwu Ueno lekkomyślne udzielanie kredytów osobom powiązanym z bankiem i twierdzą, że były prezes banku centralnego Carlos Carvallo nie reagował, gdy bank upadał.

Bank centralny podał, że do soboty rano zaliczki otrzymało 1,196 mln oszczędzających, spośród 2,94 mln klientów Ueno. Doniesienia różnią się co do łącznej kwoty wypłaconych środków i limitu gwarancji, ale sześć banków otworzyło oddziały w weekend, aby poszkodowani mogli odebrać pieniądze. Pedro Alliana, były wiceprezydent, został zaprzysiężony i polecił ministrowi sprawiedliwości stosować prawo bez specjalnego traktowania któregokolwiek oskarżonego.

Sprawa dotyka także relacji zagranicznych Paragwaju. Tajwan, dla którego Paragwaj jest jedynym formalnym partnerem w Ameryce Południowej, zapewnił o ciągłości relacji i programów współpracy, gdy Alliana przejmuje władzę w czasie protestów. Prokuratorzy przeszukali też nieruchomość w San Bernardino łączoną z Peñą i poinformowali o sejfie ukrytym za fałszywą ścianą.

Ulewne deszcze, które zaczęły się w piątek późnym wieczorem, sprawiły, że obozy namiotowe w całej Gazie stanęły w wodzie. Biuro Prasowe Rządu Gazy podało, że zalanych zostało ponad 70 000 namiotów, a minister zdrowia Autonomii Palestyńskiej Madżid Abu Ramadan powiedział, że według doniesień podobna liczba nie nadaje się już do zamieszkania. Obrona Cywilna odebrała około 1500 zgłoszeń alarmowych w 10 godzin, a BBC informowała o 2100 wezwaniach o pomoc i podała, że ratownicy byli w stanie zareagować tylko na 10 proc. z nich.

W niedzielę wieczorem piaskowa skarpa osunęła się na namioty w obozie dla przesiedlonych rodzin na południe od Deir al-Balah. Ratownicy poinformowali, że zginęło troje dzieci i dwie kobiety, a pięć rannych osób wydobyto żywych. Nagrania pokazywały mężczyzn szukających ludzi pod głazami, piaskiem i zawalonymi namiotami, przy świetle telefonów komórkowych. Obrona Cywilna wezwała organizacje międzynarodowe, by przeniosły namioty w bezpieczniejsze miejsce, z dala od piaszczystych zboczy, i zapewniły bezpieczniejsze schronienie.

Dane ONZ pokazują, że około 1,6 mln z 2,1 mln mieszkańców Gazy żyje w namiotach lub tymczasowych schronieniach, a około 80 proc. budynków zostało uszkodzonych podczas wojny. Izraelski COGAT twierdzi, że w ramach planu przygotowań do zimy do Gazy trafiło ponad 91 000 namiotów oraz paliwo dla pompowni. Al Jazeera informuje zaś, że domki mobilne i wiele namiotów nadal stoją po egipskiej stronie granicy. Karl Baker z Międzynarodowej Organizacji ds. Migracji powiedział, że pomoc docierająca do Gazy nie zaspokaja potrzeb mieszkańców.

Rodziny opisują straty prościej. Dżaber al-Kaseeh, przesiedlony z Beit Lahiya i mieszkający teraz w az-Zawaydzie, powiedział, że woda przemoczyła materace, dywany i koce oraz zniszczyła rodzinne zapasy jedzenia. Jego obóz był zalewany kilka razy zeszłej zimy, a około 40 namiotów nadal stoi tam w jeszcze gorszym stanie.

Zarząd Nvidii wszczął niezależne dochodzenie w sprawie współzałożyciela i prezesa Jensena Huanga. Stało się to po tym, jak przyznał, że był związany z Alice Huang, menedżerką Megaspeed, która według wywiadu USA pracowała dla Chin. Spółka twierdzi, że nie ma podstaw, by sądzić, że zagrożono bezpieczeństwu narodowemu albo tajemnicom handlowym Nvidii. Jensen Huang pozostanie prezesem na czas postępowania. W jego ramach zostaną przeanalizowane dostępne informacje.

Inwestorzy i tak przecenili akcje z powodu ryzyka. Kurs Nvidii spadł o około 6 proc. w handlu przedsesyjnym na Nasdaq, choć notowania azjatyckich dostawców były w większości stabilne po szerszym odbiciu wśród spółek chipowych. Zarzuty pojawiają się w niewygodnym momencie dla firm powiązanych z AI. Firmy te są pod presją po zwycięstwach Demokratów w wyborach połówkowych i w związku ze sprzeciwem wobec centrów danych w Stanach Zjednoczonych.

Amerykańskie media podały, że Alice Huang kieruje Megaspeed, spółką z siedzibą w Singapurze, która prowadzi interesy z Nvidią, a wywiad USA uważa, że przekazywała informacje Pekinowi. Megaspeed znalazł się też pod lupą Departamentu Handlu w związku z domniemanym przemytem zaawansowanych procesorów do Chin. Według doniesień sprawa trafiła do urzędników wysokiej rangi przed wizytą Donalda Trumpa w Chinach, ale prezydent postanowił nie podejmować działań, by nie zakłócać sprzedaży chipów Nvidii i relacji z Xi Jinpingiem.

Trump powiedział dziennikarzom, że nie rozmawiał z Jensenem Huangiem o tej sprawie, nazwał go dobrym człowiekiem i stwierdził, że jego zdaniem Huang powinien pozostać prezesem. Dodał też, że nie wie, czy Huang dołączy do jego delegacji podczas planowanej na ten miesiąc podróży do Azji, i że nie słyszał, by Huang zrobił coś złego.