Brief wieczorny, piątek, 9 października

Navi Pillay otrzymała Pokojową Nagrodę Nobla za dorobek sięgający od prawniczej walki z apartheidem po międzynarodową sprawiedliwość karną. Komitet uhonorował południowoafrykańską sędzię i byłą szefową ONZ ds. praw człowieka za karierę obejmującą pracę w trybunale ds. Rwandy, Międzynarodowym Trybunale Karnym i ONZ. Przedstawił nagrodę jako obronę prawa w czasie, gdy sądy są celem politycznych ataków.

Administracja Trumpa odpowiedziała na ten ton całkiem dosłownie: kilka godzin później nałożyła sankcje na MTK. Marco Rubio powiedział, że Stany Zjednoczone zakażą transakcji z Trybunałem i odetną go od środków. Idzie to dalej niż wcześniejsze kary wobec poszczególnych prokuratorów i sędziów, bo może wywrzeć presję na banki, ubezpieczycieli i dostawców oprogramowania obsługujących tę instytucję.

Ten moment dodał nagrodzie z Oslo ostrości. Pillay zasiadała kiedyś w Izbie Apelacyjnej MTK, a Waszyngton wciąż jest wściekły z powodu nakazów aresztowania izraelskich urzędników oraz wcześniejszego, już zamkniętego śledztwa Trybunału w sprawie działań USA w Afganistanie. Zastępczyni prokuratora Nazhat Shameem Khan powiedziała, że Trybunał będzie działał mimo presji.

Ta walka sprawdzi, czy prawo międzynarodowe potrafi przetrwać, gdy ci, których ma dosięgnąć, mogą także karać jego sądy.

Donald Trump próbował uspokoić jeden front, gdy w regionie rozgrzewał się kolejny. Powiedział, że Waszyngton nie zaatakuje Iranu przed wyborami w połowie kadencji 3 listopada. Jednocześnie według doniesień Pentagon przygotowywał warianty wznowienia operacji na dużą skalę, a na Bliski Wschód miały trafić trzy lotniskowce. Wojna trwa już osiem miesięcy i kosztuje około 3 mld dolarów miesięcznie. Blokada irańskich portów nadal wywiera presję na ceny paliw.

Potem cios spadł bezpośrednio na Arabię Saudyjską. Urząd lotnictwa cywilnego podał, że w dwóch atakach na Międzynarodowy Port Lotniczy im. Króla Chalida w Rijadzie zginęło trzech obywateli saudyjskich, w tym pilot linii Saudia, i uszkodzony został samolot na ziemi. Siły Hutich przyznały się do ataków na Rijad, Nadżran i Chamis Muszajt, ale saudyjskie władze nie potwierdziły wszystkich tych deklaracji. Linie lotnicze odwołały setki lotów, a Lufthansa Group, Air India, Akasa Air, IndiGo i Pakistan International Airlines zawiesiły połączenia z Rijadem na różny czas.

Na rynku ropy ryzyko wyceniono po staremu, w dolarach. Brent utrzymała się powyżej 100 dolarów, producenci wstrzymywali wydobycie w Zatoce Meksykańskiej przed nadejściem huraganu Isaias, a stawki frachtu tankowców z Zatoki Meksykańskiej do Chin wzrosły z 8,60 dolara przed wojną do około 40 dolarów za baryłkę. June Goh ujęła tę presję wprost.

Wojny, które zaczynają się od rakiet, często rozlewają się przez ubezpieczenia, żeglugę i stacje benzynowe; ta już rozlewa się wszystkimi trzema.

Funkcjonariusz ICE postrzelił Oscara Belgala w szyję podczas federalnej operacji w rejonie Marble Hill w Bronksie. Według nowojorskich władz w samochodzie siedziało pięcioletnie dziecko. Komisarz policji Jessica Tisch powiedziała, że co najmniej jeden agent oddał siedem strzałów, a dziecku nic się nie stało. Nowojorska policja podała, że jej funkcjonariusze nie strzelali, a sprawę badają władze federalne.

Departament Bezpieczeństwa Krajowego podał, że celem operacji był obywatel Dominikany z kartoteką kryminalną i rzekomymi powiązaniami z gangami. Podał też, że agenci prowadzili działania wymierzone w konkretną osobę. Mimo tej wersji burmistrz Zohran Mamdani włączył strzelaninę do sporu o legalność działań federalnych służb imigracyjnych w mieście. Powiedział, że ICE zabrało Belgala ze szpitala nieoznakowanym samochodem i zażądał, by agencja opuściła Nowy Jork.

Mamdani powiedział, że przez dwie godziny rozmawiał telefonicznie z Donaldem Trumpem i sekretarzem bezpieczeństwa krajowego Markwayne’em Mullinem i próbował doprowadzić do zwolnienia Belgala, ale rozmowy nie przyniosły skutku. Mullin obwinił politykę miast azylowych o narażanie mieszkańców na ryzyko, a gubernator Kathy Hochul zażądała pełnego i przejrzystego wyjaśnienia sprawy. Spór trafił teraz tam, gdzie amerykańska polityka imigracyjna zwykle boli najbardziej: w napięcie między argumentem władz federalnych o bezpieczeństwie publicznym a lokalnym przekonaniem, że samo egzekwowanie prawa stało się niebezpieczne.

Sprawa sprawdzi, czy burmistrz potrafi przekuć oburzenie wywołane jednym postrzeleniem w praktyczne ograniczenia dla federalnych agentów w największym mieście Ameryki.

Protesty szkolne we Francji nadal się rozszerzały. Uczniowie, rodzice i nauczyciele protestowali przeciw zaniedbanym budynkom, nieobecnościom nauczycieli i przeciążonym usługom publicznym. Policja użyła gazu łzawiącego i armatek wodnych podczas demonstracji w rejonie Paryża, a Ministerstwo Sprawiedliwości odnotowało tysiące zatrzymań od początku protestów. Większość zatrzymanych była nieletnia. Premier Sebastien Lecornu obiecał szybkie działania z zapewnionym finansowaniem, ale rząd już jest pod presją, by ograniczać deficyt.

Inwestorzy z rynku obligacji dostrzegli potrzask. Rentowność 10-letnich obligacji Francji na chwilę przekroczyła 5%, najwyższy poziom od 24 lat, a różnica wobec obligacji niemieckich przekroczyła 150 punktów bazowych, najwięcej od końca 2011 r. Francja nie zbilansowała budżetu od 1974 r., emerytury będą w przyszłym roku kosztować ok. 436 mld euro, a dług publiczny ma zbliżyć się do 122% PKB. Leigh Thomas uchwycił utracony nawyk kupowania spokoju za publiczne pieniądze.

Polityka psuje arytmetykę jeszcze bardziej. Marine Le Pen popiera obniżenie wieku emerytalnego do 60 lat dla części pracowników, a stratedzy rynkowi ostrzegają, że różnice rentowności mogą jeszcze wzrosnąć, jeśli kandydaci odrzucą powściągliwość w wydatkach emerytalnych. Europejski Bank Centralny ma narzędzia, których nie było podczas kryzysu greckiego, ale francuski dług wycenia się dziś nie tyle jak papiery z europejskiego rdzenia, ile jak dług kraju proszącego o cierpliwość.

Paryż odkrywa, że rynkom obligacji nie przeszkadzają niepokoje tak bardzo, jak niepokoje bez wiarygodnego rachunku w załączeniu.

Isaias został pierwszym huraganem sezonu atlantyckiego wyjątkowo późno, po tym jak osiem nazwanych burz nie osiągnęło siły huraganu. Meteorolodzy spodziewali się, że uderzy w ląd na północnym wybrzeżu Zatoki Meksykańskiej w piątek późnym wieczorem lub w sobotę nad ranem. Ostrzegali przed falą sztormową, ulewnym deszczem, niszczycielskimi porywami wiatru i możliwymi tornadami w Missisipi, Alabamie i północno-zachodniej Florydzie. Kristen Corbosiero zwróciła uwagę na osobliwość: dopiero teraz sezon dotarł do litery I.

Po drugiej stronie świata mieszkańcy Kalimantanu Zachodniego pozwali rząd Indonezji z powodu pożarów i smogu, które trwają od ponad trzech miesięcy. Dym rozszedł się po Azji Południowo-Wschodniej. Malezja zamknęła szkoły w kilku stanach i miastach, a w Singapurze indeks zanieczyszczenia powietrza osiągnął najwyższy w tym roku poziom w pobliżu toru Marina Bay. Indonezyjskie służby zdrowia odnotowały w sierpniu i wrześniu prawie 175 000 przypadków infekcji dróg oddechowych związanych z pożarami.

Sprawa sądowa w Pontianak pokazuje ostrzejszy wymiar smogu. Powodowie chcą, by pożary uznano za klęskę narodową, oraz domagają się opieki zdrowotnej i rehabilitacji dla społeczności, które ucierpiały. Pierwszą rozprawę odroczono, bo pozwani się nie stawili. Prawniczka Gloria Sanen zasugerowała, że nawet pracę sądu mógł zakłócić dym.

Wspólnym wątkiem nie jest tajemnica, lecz wyczerpanie: rządy mierzą się z burzami i pożarami, które przychodzą późno, trwają długo i zostawiają obywateli domagających się czegoś więcej niż prognoz pogody.

Chiny poinformowały, że po dwóch dniach rozmów w Pekinie z Marošem Šefčovičem osiągnęły porozumienie z Unią Europejską w sprawie handlu samochodami hybrydowymi. Komunikat nie podał szczegółów, a zwykle właśnie tam kryje się spór. Eksport chińskich hybryd gwałtownie wzrósł, w sierpniu co ósmy samochód sprzedany w UE pochodził z Chin, a Bruksela szukała sposobów na zmniejszenie deficytu handlowego z Pekinem, który Politico szacowało na około 1 mld euro dziennie.

Te same negocjacje objęły metale ziem rzadkich i magnesy. Pekin oświadczył, że jest gotów ułatwić wydawanie licencji europejskim odbiorcom, a UE ma złagodzić zasady licencjonowania chińskiego eksportu części towarów podwójnego zastosowania. Europejscy przywódcy ocenią wynik w przyszłym tygodniu, a kolejne spotkanie ma się odbyć w marcu. Na razie umowa wygląda bardziej na zawieszenie broni w sporze o łańcuchy dostaw niż na rozstrzygnięcie.

Bruksela próbowała też zbudować przewagę u siebie. Komisja Europejska wybrała 46 nowych strategicznych projektów surowcowych w 16 państwach członkowskich. Obejmują one wydobycie, przetwarzanie, recykling oraz zintegrowane zakłady związane z litem, niklem, kobaltem, metalami ziem rzadkich i innymi surowcami. Projekty mają pochłonąć 21,1 mld euro nakładów inwestycyjnych, choć status strategiczny przyspiesza procedury wydawania pozwoleń i pomaga w finansowaniu, a nie oznacza automatycznych pieniędzy z UE.

Europa uczy się rano negocjować z Chinami, a po południu kopać w poszukiwaniu alternatywy. To nie elegancja, ale być może strategia.