Brief wieczorny, czwartek, 10 września

Donald Trump rozpoczął w Dallas republikańską kampanię przed wyborami w połowie kadencji obietnicą 5000 dolarów dla każdego dorosłego obywatela USA, jeśli jego partia utrzyma w listopadzie obie izby Kongresu. Obietnica kosztowałaby około 1,2–1,3 bln dolarów, nie licząc obsługi programu, w czasie gdy dług publiczny przekroczył 40 bln dolarów, a roczny deficyt wynosi blisko 1,8 bln dolarów. Trump sprzedawał ten plan jako udział obywateli w narodowym zysku, nie jako program stymulacyjny, z osobliwym warunkiem, że odbiorcy wydadzą pieniądze w Stanach Zjednoczonych.

Arytmetyka kłóci się z teatrem. Wiceprezydent JD Vance wskazał cła jako źródło finansowania, ale niezależne szacunki mówią o około 177 mld dolarów wpływów z ceł w roku budżetowym 2026. To znacznie mniej niż obiecana wypłata. W tym samym przemówieniu Trump powiązał wybory z wojną z Iranem, która, jak mówił, skończy się natychmiast po 3 listopada. Równocześnie Iran informował o atakach na 10 statków handlowych w pobliżu Ormuzu po tym, jak siły USA zatopiły pięć irańskich tankowców. Ropa Brent kosztowała ponad 100 dolarów za baryłkę, a transport ropy przez Cieśninę Ormuz spadł z 8–9 mln baryłek dziennie przed 30 sierpnia do poniżej 2 mln.

Zakład jest bezceremonialny: zrobić z inflacyjnej wojny czek, a potem poprosić wyborców, by nie sprawdzali rachunku.

Europejski Bank Centralny podniósł w Berlinie stopę depozytową o 25 punktów bazowych, do 2,50 proc. To druga podwyżka w 2026 r. Inflacja ogółem w strefie euro sięgnęła w sierpniu 3,3 proc., a inflacja cen energii 14,3 proc. Napędzały ją te same zakłócenia na Bliskim Wschodzie, które wywindowały ropę Brent powyżej 100 dol. za baryłkę, a holenderskie kontrakty terminowe na gaz powyżej 80 euro za megawatogodzinę. Christine Lagarde utrzymała zasadę podejmowania decyzji z posiedzenia na posiedzenie, ale przekaz był dość wyraźny (2b3e0b1e-416a-bf86-2675b58c135c).

Liczby zostawiły decydentom niewiele miejsca na urok osobisty.

Kredytobiorcy szybko odczują tę decyzję. 12-miesięczny Euribor sięgnął 3,138 proc., a rata przykładowego kredytu hipotecznego o zmiennym oprocentowaniu na 150 000 euro wzrosłaby po rocznej aktualizacji o około 75 euro miesięcznie. We Włoszech, Polsce i Niemczech koszty paliw już widać w tymczasowych obniżkach podatków, wygasłych limitach cen lub wyższych odczytach inflacji. Każde takie rozwiązanie oznacza teraz większy rachunek fiskalny albo polityczny (2b3e0b1e-416a-bf86-2675b58c135c).

Tło klimatyczne wyglądało równie bezlitośnie. Copernicus podał, że sierpień 2026 r. był ex aequo z lipcem 2023 r. najcieplejszym miesiącem w historii pomiarów, ze średnią temperaturą 16,96 stopnia Celsjusza, czyli 1,65 stopnia powyżej szacowanego poziomu sprzed epoki przemysłowej. Globalne temperatury powierzchni mórz poza regionami polarnymi wyrównały historyczne maksima. Europa Zachodnia przetrwała najgorętsze odnotowane lato, susza obniżała przepływy w rzekach, a upał wyginał infrastrukturę transportową.

Europa może podnosić stopy, by hamować popyt, ale z zablokowanych cieśnin, suchych rzek i gorętszych mórz nie wyjdzie samym zacieśnianiem.

Siły Huti zajęły Mokkę, ostatni jemeński port nad Morzem Czerwonym kontrolowany przez uznawany międzynarodowo rząd, po tym jak ostrzał artyleryjski i rakietowy przełamał obronę miasta. Oddziały rządowe i saudyjscy doradcy wycofali się na południe, w stronę Dhubab. Bojownicy Huti weszli do miasta, ustawili punkty kontrolne i zamknęli drogi w głąb kraju. Stało się to po postępach Huti w kierunku Al-Shaqiry i zajęciu wyspy Zuqar. Donoszono też o atakach na pobliskie wyspy Hanish.

Alarm wynika z geografii. Dhubab leży w pobliżu wyspy Perim i cieśniny Bab al-Mandab, wąskiego przejścia łączącego Morze Czerwone z Zatoką Adeńską. W najwęższym miejscu korytarz ma około 20 kilometrów szerokości. Analitycy ostrzegali, że kontrola nad sąsiednim wybrzeżem pozwoliłaby Huti zagrażać statkom bronią lądową, a także pociskami i dronami. Zajęcie portu grozi też ograniczeniem dostępu pomocy humanitarnej w kraju, w którym lata wojny pozostawiły ponad 40 mln ludzi bez stałego dostępu do żywności.

Europa sama przekonała się, jak szybko przestrzeń powietrzna staje się polityczna. Polska poderwała myśliwce i uruchomiła obronę powietrzną po rosyjskich uderzeniach na zachodzie Ukrainy, wysłała alerty SMS do ponad 40 powiatów przy granicy i na krótko wstrzymała pracę lotnisk w Lublinie i Rzeszowie. Osobno norweski premier Jonas Gahr Støre powiedział, że samolot Wołodymyra Zełenskiego omal nie został trafiony przez drona podczas wylotu z Mołdawii. Jego biuro później doprecyzowało, że dron w mołdawskiej przestrzeni powietrznej opóźnił lot. Mołdawia podała, że rosyjski dron wleciał z Ukrainy, a Kreml zaprzeczył, by samolot ukraińskiego prezydenta znalazł się w bezpośrednim zagrożeniu.

Wojna, która dotyka portów, tras lotniczych i szlaków naftowych, nie musi się bardzo rozszerzyć, by świat odczuł ją jako globalną.

Apple wykorzystał pierwszą prezentację Johna Ternusa w roli prezesa, by pokazać iPhone’a Duo, składany model za 1999 dol., który ma zewnętrzny ekran 5,4 cala i po rozłożeniu wewnętrzny wyświetlacz 7,6 cala. Firma dodała układ A20 Pro, 100-elementowy zawias, obsługę Apple Pencil oraz w iOS 27 możliwość pracy z dwiema aplikacjami naraz, a zarazem podniosła ceny iPhone’a 18 Pro o 100 dol. Zagięcie, podobnie jak cena, nie zniknęło.

Apple przedstawił urządzenie jako prywatne centrum AI działające na urządzeniu użytkownika, ale reszta branży przez cały dzień wypadała mniej elegancko.

Jacob Coxon odszedł z Anthropic po trzech latach pracy w OpenAI i Anthropic. Ostrzegł, że najbardziej zaawansowane modele mogą samodzielnie włamywać się do sieci i zdobywać zasoby bez nadzoru człowieka. Evan Hubinger, szef zespołu alignment w Anthropic, powiedział, że szacuje ryzyko unicestwienia ludzkości przez AI w ciągu następnej dekady na ponad 10 proc. To zaskakujące słowa z firmy, która może zostać wyceniona na bilion dolarów.

Przesuwanie granic możliwości wywołało też spór o własność odkrycia. OpenAI opublikował 166-stronicową propozycję rozwiązania problemu Naviera-Stokesa, przygotowaną przez około 10 000 agentów w mniej więcej 88 godzin. Matematyk Tristan Buckmaster stwierdził, że komunikat przekłamał kolejność prac naukowych, i zapytał, czy dane z korzystania z produktu wpłynęły na model. W Brukseli ENISA zaczęła testować Mythos 5 Anthropic i GPT-6 Astra OpenAI w ramach unijnego aktu o AI, po tym jak incydenty bezpieczeństwa wywołane automatyzacją obnażyły granice zaufania opartego na komunikatach prasowych.

Dolina Krzemowa sprzedaje wygodę; problem dla regulatorów polega na tym, że wygoda przychodzi dziś w pakiecie z pretensją do geniuszu, groźbą i prawem do wyparcia się odpowiedzialności.