Brief poranny, wtorek, 9 czerwca

Trzęsienie ziemi o magnitudzie 7,8 uderzyło w pobliżu General Santos na południu Filipin o 7:37 czasu lokalnego, wstrząsając tuzinem prowincji i wysyłając drgania aż do Manado w Indonezji. Władze potwierdziły do wieczora co najmniej 35 ofiar śmiertelnych, ponad 130 rannych i około 12 zaginionych, podczas gdy ratownicy przeszukiwali zawalony supermarket w poszukiwaniu uwięzionych pracowników. Filipińska agencja sejsmologiczna wezwała mieszkańców wybrzeża do przemieszczenia się, zanim ostrzeżenia przed tsunami zostały później odwołane.

Zniszczenia objęły domy, drogi, mosty i linie energetyczne, a wstrząsy wtórne zatrzymywały ludzi na zewnątrz po zmroku. Urzędnicy ds. katastrof poinformowali, że osuwisko w Glan zasypało domy i zabiło 14 osób, podczas gdy mieszkańcy General Santos szykowali się do spania pod gołym niebem, zamiast ryzykować kolejne zawalenie. Centrum Ostrzegania przed Tsunami na Pacyfiku ostrzegało przed możliwymi falami do 3 metrów wzdłuż filipińskich wybrzeży, a zanim zagrożenie minęło, zarejestrowano mniejszą falę o wysokości około 1 metra.

Filipiny żyją z Pacyficznym Pierścieniem Ognia, ale powtarzalność nie czyni bilansu rutyną. To trzęsienie sprawdzi, czy szybkim ostrzeżeniom mogą dorównać solidniejsze budynki i szybszy ratunek w miejscach, które wciąż przyjmują pierwsze ciosy natury.

Rozejm między Izraelem a Iranem, który utrzymywał się od 8 kwietnia, załamał się w niedzielę wieczorem, gdy Iran wystrzelił pociski balistyczne w kierunku Izraela i określił ten ruch jako odwet za izraelskie uderzenia powiązane z Hezbollahem w Libanie. Izrael oświadczył, że jego obrona powietrzna przechwyciła salwę, a następnie uderzył w to, co jego ambasador w Waszyngtonie opisał jako wyrzutnie rakiet i infrastrukturę niezwiązaną z energetyką w Iranie. Irańska telewizja państwowa informowała o eksplozjach w Teheranie, Tebrizie i Isfahanie, zanim siły zbrojne Iranu ogłosiły, że ich operacja dobiegła końca.

Prezydent USA Donald Trump zażądał natychmiastowego wstrzymania działań i powiedział, że rozmowy o porozumieniu pokojowym powinny szybko ruszyć naprzód, ale jego słowa padły po tym, jak obie strony zdążyły już przedstawić swoje racje pociskami. Wymiana ognia pozostała ograniczona, na razie, pokazała jednak, jak Liban, Jemen i szlak naftowy w Zatoce mogą zmienić jedno lokalne naruszenie w regionalny szok cenowy.

Rynki ropy zareagowały natychmiast. Brent z dostawą w sierpniu wzrósł o ponad 5% do 97,83 dol. za baryłkę, podczas gdy amerykańska West Texas Intermediate podrożała o 4,8% do 94,85 dol., ponieważ traderzy skupili się na ograniczonej Cieśninie Ormuz, szlaku, którym zwykle płynie około jednej piątej światowego handlu ropą. Raport Commerzbanku szacował, że na rynku brakowało około 13 mln baryłek dziennie, co przyćmiewało planowany lipcowy wzrost wydobycia Opec+ o około 188 000 baryłek dziennie.

Paradoks jest dosadny: starannie ograniczona wymiana militarna nadal może wyceniać się jak znacznie szersza wojna, gdy ociera się o najważniejsze na świecie naftowe wąskie gardło.

Francuski Rafale zestrzelił w poniedziałek drona nad wschodnią Łotwą po tym, jak wleciał on z Rosji, co oznaczało pierwsze przechwycenie i zniszczenie drona przez NATO nad terytorium Łotwy. Łotwa oświadczyła, że bezzałogowy statek powietrzny najwyraźniej zboczył z kursu z powodu rosyjskiej walki elektromagnetycznej, a decyzję o jego zwalczeniu podjęło dowództwo NATO. Nie odnotowano rannych ani szkód materialnych, ale epizod ten dołączył do rosnącej listy incydentów w przestrzeni powietrznej wzdłuż wschodniej granicy Europy.

Tego samego dnia Francja i Niemcy faktycznie pogrzebały projekt myśliwca Future Combat Air System po tym, jak Airbus i Dassault nie zdołały rozstrzygnąć sporów o podział prac, kontrolę i własność intelektualną. Program, uruchomiony w 2017 roku, do którego później dołączyła Hiszpania, miał dostarczyć samolot szóstej generacji, drony i chmurę bojową około 2040 roku, przy szacowanym koszcie przekraczającym 100 mld euro. Emmanuel Macron i Friedrich Merz uznali na londyńskim szczycie w sprawie Ukrainy, że firmy nie dojdą do porozumienia, choć inne cyfrowe i bezzałogowe części programu mogą być kontynuowane.

Europejscy urzędnicy wciąż ostrzegają, że Rosja stanowi rosnące zagrożenie, podczas gdy Ameryka Donalda Trumpa zasiewa coraz więcej wątpliwości wobec natowskich nawyków, które kiedyś wydawały się automatyczne. A jednak kontynent potrafi poderwać myśliwce z imponującą szybkością i wciąż nie potrafi wspólnie zbudować następnego. Dron nad Łotwą był alarmem na żywo; FCAS był zepsutą próbą przeciwpożarową.

Tysiące ludzi zgromadziły się w poniedziałek przed sądami w całej Francji, by opłakiwać Lyhannę, 11-letnią dziewczynkę znalezioną martwą 4 czerwca w nieużywanym silosie zbożowym koło Fleurance. Policja zatrzymała 41-letniego ojca jednej z osób z jej klasy, a gniew narósł, gdy wyszło na jaw, że wcześniej mierzył się z kilkoma oskarżeniami dotyczącymi młodych dziewcząt. W jednej ze spraw, złożonej w sierpniu 2025 r., matka zarzuciła mu wielokrotne zgwałcenie jej 10-letniej córki, mimo to podejrzany dziewięć miesięcy później wciąż nie został przesłuchany.

Minister sprawiedliwości Gérald Darmanin wezwał wszystkich prokuratorów państwowych do Paryża i nakazał im przeanalizowanie do 14 lipca 70 000 toczących się spraw dotyczących zarzutów przemocy wobec małoletnich. Nazwał sposób prowadzenia sprawy Lyhanny straszliwą porażką państwa i wymiaru sprawiedliwości oraz zapowiedział, że wewnętrzne dochodzenie przedstawi raport w ciągu dwóch tygodni. Premier Sébastien Lecornu zwoła ministrów odpowiedzialnych za sprawy wewnętrzne, sprawiedliwość, zdrowie, edukację i równość, aby dodać środki do projektu ustawy o ochronie dzieci, który jest już przed rządem.

Planowane środki obejmują surowsze kary za seryjne gwałty, zmiany terminów przedawnienia, lepsze informowanie ofiar oraz pisemne uzasadnienia w przypadkach umarzania spraw o przestępstwa seksualne. Sędziowie i prokuratorzy ostrzegali też przed przygniatającą liczbą spraw, taką, która zmusza śledczych do segregowania akt, choć wiedzą, że mogą być niebezpieczne. Francja mierzy się teraz ze starym administracyjnym koszmarem w jego najbardziej bolesnej formie: akta, które leżały w skrzynce odbiorczej, stały się imieniem dziecka na transparencie.