Sondaże: Meloni przegrywa referendum o reformie sądownictwa

Sondaże exit poll i projekcje po zakończonym w poniedziałek dwudniowym włoskim referendum konstytucyjnym w sprawie reformy sądownictwa wskazują, że rząd premier Giorgii Meloni minimalnie przegrał głosowanie. Z projekcji państwowego nadawcy RAI wynika, że obóz „Nie” prowadzi wynikiem około 53,9 proc. do 46,1 proc. dla popieranego przez rząd obozu „Tak”. Wcześniejsze badania exit poll przygotowane przez Opinio dla RAI oraz SWG dla stacji La7 dawały stronie „Nie” od 49 proc. do 53 proc., a kampanii „Tak” od 47 proc. do 51 proc. Z kolei pracownia Youtrend oszacowała poparcie dla „Nie” na 51,5 proc., wobec 48,5 proc. dla „Tak”. Frekwencja wyniosła około 60 proc. i była wyraźnie wyższa od oczekiwań po kampanii, którą Reuters opisywał jako pełną agresji. Jeśli wynik się potwierdzi, będzie to najpoważniejsze polityczne niepowodzenie Meloni od objęcia urzędu w październiku 2022 roku.

Reforma miała od podstaw zmienić włoskie sądownictwo Referendum dotyczyło zmian w kilku artykułach konstytucji. Najważniejszym elementem było ścisłe rozdzielenie ścieżek zawodowych sędziów i prokuratorów. W obecnym systemie członkowie wymiaru sprawiedliwości należą do jednego korpusu zawodowego i mogą w trakcie kariery przechodzić między funkcją prokuratorską a orzeczniczą. Proponowana reforma całkowicie kończyłaby tę praktykę i nie przewidywałaby możliwości zmiany roli. Ponadto CSM zostałaby podzielona na dwie odrębne sekcje, a jej członków wybierano by przez losowanie zamiast w wyborach. Osobny sąd przejąłby postępowania dyscyplinarne wobec przedstawicieli wymiaru sprawiedliwości. Rząd przekonywał, że zmiany zwiększyłyby odpowiedzialność systemu wymiaru sprawiedliwości, ograniczyły ryzyko uprzedzeń wobec oskarżonych i utrudniły frakcjom o politycznej motywacji rozdawanie wysokich stanowisk swoim sojusznikom. Sam rząd przyznawał jednak, że reforma nie rozwiązałaby problemu znanego z przewlekłości włoskiego wymiaru sprawiedliwości, który według analityków obciąża szerzej całą gospodarkę.

Opozycja zyskuje, Meloni wyklucza rezygnację Meloni publicznie poparła kampanię „Tak”, a analitycy oceniali referendum jako najpoważniejszy test polityczny jej rządu po trzech i pół roku sprawowania władzy. Mimo widocznej porażki wykluczyła dymisję bez względu na wynik i wyraźnie odcięła się od losu byłego premiera Matteo Renzi, którego gabinet upadł po przegranym referendum konstytucyjnym w 2016 roku. Mimo to, jak oceniają analitycy cytowani przez Reutersa, wynik prawdopodobnie osłabi jej pozycję polityczną. Dwie główne partie opozycyjne, centrolewicowa Partia Demokratyczna oraz Ruch Pięciu Gwiazd, sprzeciwiały się reformie i argumentowały, że osłabi ona niezależność sądów, a zarazem nie rozwiąże problemów strukturalnych, takich jak długi czas trwania procesów i przeludnienie więzień. Oczekuje się, że wynik da obu ugrupowaniom impuls do budowy szerszej koalicji przeciwko Meloni przed kolejnymi wyborami parlamentarnymi. Ankieterzy zwracali uwagę jeszcze przed głosowaniem, że wielu wyborców obozu „Nie” mogło kierować się ogólnym niezadowoleniem z działań rządu Meloni, a nie techniczną treścią samej reformy.

Relacje między włoską klasą polityczną a wymiarem sprawiedliwości od dziesięcioleci pozostają źródłem trwałych napięć. Najbardziej widoczne było to w czasie śledztw „Mani Pulite” („Czyste ręce”) z początku lat 90., które poprzez postępowania korupcyjne doprowadziły do rozpadu dotychczasowego systemu partyjnego. Referenda konstytucyjne we Włoszech nie wymagają minimalnego progu frekwencji, aby były ważne, co oznacza, że poniedziałkowy wynik obowiązuje niezależnie od poziomu udziału w głosowaniu. Poprzednie duże referendum konstytucyjne odbyło się w 2016 roku za rządów premiera Matteo Renziego, który uzależnił od jego wyniku swoją polityczną przyszłość i po porażce podał się do dymisji.

Nie (przeciw reformie): 53.9, Tak (za reformą): 46.1

Szersza sytuacja polityczna obciążyła kampanię Meloni Termin referendum okazał się dla Meloni trudny także z powodów wykraczających poza sam spór o sądownictwo. Reuters podał, że włoscy wyborcy wykazują wyraźną niechęć wobec jej sojusznika, prezydenta Stanów Zjednoczonych Donalda Trumpa. Rozpowszechnione są też obawy o wpływ trwającej wojny USA i Izraela przeciwko Iranowi na i tak już wysokie krajowe ceny energii. Według ankieterów te czynniki skłaniały część elektoratu „Nie” do protestu przeciwko rządowi. Wynik pojawia się półtora roku przed planowanymi na 2027 rok kolejnymi wyborami parlamentarnymi we Włoszech, co daje Meloni czas na polityczną odbudowę, ale jednocześnie pozostawia jej koalicję bardziej podatną na nacisk wzmocnionej opozycji. We wszystkich sondażach przeprowadzonych przed referendum Meloni i jej partia Fratelli d'Italia wyraźnie wyprzedzały wszystkie inne ugrupowania, co oznacza, że porażka nie zagraża bezpośrednio jej większości parlamentarnej. Dziennik „Die Welt” zauważył, że Meloni rządzi już dłużej niż niemal wszyscy inni niedawni szefowie włoskiego rządu. Ten wynik daje jej koalicji pewien poziom stabilności instytucjonalnej nawet po wyraźnym sprzeciwie części wyborców.

60 (percent) — Frekwencja wyborcza, wyraźnie wyższa od oczekiwań