Izrael wprowadza karę śmierci przez powieszenie dla Palestyńczyków

Izraelski parlament uchwalił 30 marca 2026 roku ustawę, zgodnie z którą karą domyślną dla Palestyńczyków skazanych przez sądy wojskowe za śmiertelne ataki o charakterze terrorystycznym będzie śmierć przez powieszenie. Rozwiązanie to spotkało się z międzynarodowym potępieniem jako dyskryminujące i naruszające prawo międzynarodowe. Kneset przyjął ustawę stosunkiem głosów 62 do 48, a premier Benjamin Netanjahu osobiście uczestniczył w głosowaniu, popierając projekt. Ustawa nakazuje egzekucję w ciągu 90 dni od zapadnięcia wyroku i wyklucza możliwość ułaskawienia. Choć formalnie przepisy dotyczą również obywateli Izraela, ich treść — wymierzona w ataki definiowane jako „negujące istnienie Państwa Izrael” — sprawia, że w opinii krytyków są one w praktyce nie do zastosowania wobec żydowskich Izraelczyków. Minister bezpieczeństwa narodowego Itamar Ben-Gvir, główny orędownik zmian, świętował ich przyjęcie, otwierając szampana na sali obrad, podczas gdy wiceprzewodnicząca Limor Son Har-Melech i inni politycy skrajnej prawicy nosili w klapach przypinki w kształcie pętli szubienicznej. Izraelscy prawnicy spodziewają się, że ustawa zostanie zaskarżona do Sądu Najwyższego, a realne wykonanie egzekucji w najbliższym czasie jest mało prawdopodobne.

ONZ ostrzega przed zbrodniami wojennymi na terytoriach okupowanych Wysoki Komisarz Narodów Zjednoczonych ds. Praw Człowieka Volker Türk wystosował 31 marca zdecydowany apel do Izraela o natychmiastowe uchylenie nowej legislacji. „Budzi to poważne obawy dotyczące naruszenia zasad rzetelnego procesu, ma charakter głęboko dyskryminujący i musi zostać niezwłocznie uchylone.” — Volker Türk via Reuters Türk stwierdził, że ustawa jest sprzeczna z międzynarodowymi zobowiązaniami Izraela, wskazując na zniesienie prawa do łaski oraz 90-dniowy termin egzekucji. Ostrzegł, że stosowanie tych przepisów na okupowanych terytoriach palestyńskich stanowiłoby zbrodnię wojenną. Czwarta Konwencja Genewska, ratyfikowana przez Izrael, wymaga, aby osoby skazane na śmierć zachowały prawo do ubiegania się o ułaskawienie oraz narzuca minimum sześciomiesięczny odstęp między wyrokiem a egzekucją. Według profesora prawa Mordechaja Kremnitzera z Israel Democracy Institute, nowa ustawa bezpośrednio łamie te postanowienia. Komisja Europejska określiła nowe prawo jako „bardzo niepokojące” i stanowiące „wyraźny krok wstecz” w przestrzeganiu zasad demokratycznych.

Protesty rodzin w Ramallah i obawy o rzetelność procesów Rodziny palestyńskich więźniów zorganizowały we wtorek protest w Ramallah na Zachodnim Brzegu, domagając się wycofania przepisów. Izraelska organizacja praw człowieka B'Tselem wskazuje, że sądy wojskowe na Zachodnim Brzegu, przed którymi stają wyłącznie Palestyńczycy, wykazują wskaźnik skazań na poziomie 96 procent. Organizacja dokumentowała również przypadki wymuszania zeznań torturami, czemu Izrael zaprzecza. Amnesty International potwierdziła, że system sądów wojskowych rutynowo opiera się na dowodach uzyskanych w wyniku nadużyć. Ustawa daje sędziom możliwość orzeczenia dożywocia zamiast kary śmierci jedynie w nieokreślonych „szczególnych okolicznościach” i nie wymaga jednomyślności składu sędziowskiego do wydania wyroku śmierci. Maysoun Shawamreh, której 29-letni syn Mansour przebywa w więzieniu pod zarzutem próby zabójstwa, stwierdziła, że wiadomość ta spadła na rodziny więźniów „jak grom z jasnego nieba”. Abdel Fattah al-Himouni, ojciec Ahmeda oczekującego na proces za atak w pobliżu Tel Awiwu z października 2024 roku, w którym zginęło siedem osób, wyraził obawę, że jego syn nie doczeka się sprawiedliwego sądu. Zaapelował o pomoc do organizacji międzynarodowych. Noa Sattath, kierująca czołową izraelską organizacją broniącą swobód obywatelskich, która już złożyła skargę do Sądu Najwyższego, oceniła zachowanie polityków w Knesecie jako wstrząsające.

„Widok tej otwartości i radości z celebrowania śmierci, którą rząd promuje poprzez tę ustawę, jest absolutnie poruszający.” — Noa Sattath via NPR

Hiszpania mówi o apartheidzie; Izrael wykonał tylko jedną egzekucję od 1962 roku Premier Hiszpanii Pedro Sánchez był jednym z najostrzejszych krytyków, pisząc w serwisie X, że ustawa stanowi „kolejny krok w stronę apartheidu”. „To środek asymetryczny, który nie byłby stosowany wobec Izraelczyków popełniających te same czyny. Ta sama zbrodnia, inna kara. To kolejny krok ku apartheidowi. Świat nie może milczeć.” — Pedro Sánchez via Reuters Rzecznik Sinn Féin ds. zagranicznych Donnchadh Ó Laoghaire nazwał przepisy „bezdusznymi, rasistowskimi i nieludzkimi”, a Patricia Stephenson z irlandzkich Socjaldemokratów określiła je mianem „barbarzyńskich”. Hiszpania pozostaje w głębokim sporze dyplomatycznym z Izraelem od czasu krytyki działań wojskowych w Gazie i wycofała swojego ambasadora 11 marca 2026 roku. Izrael zniósł karę śmierci za morderstwo w 1954 roku. Jedyną osobą straconą po procesie cywilnym był nazistowski zbrodniarz wojenny Adolf Eichmann, powieszony w 1962 roku. Przyjęcie ustawy było efektem presji politycznej skrajnie prawicowych koalicjantów, którzy grozili upadkiem rządu Netanjahu w przypadku braku poparcia dla projektu. Eksperci prawni, w tym Kremnitzer, uważają, że ustawa zawiera elementy sprzeczne z konwencjami międzynarodowymi i prawdopodobnie zostanie uchylona przez Sąd Najwyższy.

Izrael wykonał karę śmierci tylko dwukrotnie w swojej historii: w 1948 roku, krótko po powstaniu państwa, oraz w 1962 roku, gdy stracono Adolfa Eichmanna za udział w Holocauście. Kara śmierci za morderstwo została zniesiona w 1954 roku. Sądy wojskowe na Zachodnim Brzegu, zajmujące się wyłącznie sprawami Palestyńczyków, działają niezależnie od izraelskiego cywilnego systemu sądownictwa od dziesięcioleci. Wojna w Gazie rozpoczęła się 7 października 2023 roku po atakach Hamasu, a zawieszenie broni ogłoszono 10 października 2025 roku, choć dochodzi do jego częstych naruszeń. Według „The Guardian”, przemoc osadników na Zachodnim Brzegu osiągnęła rekordowy poziom po wydarzeniach z października 2023 roku.

96 (%) — wskaźnik skazań w sądach wojskowych na Zachodnim Brzegu

90 (dni) — maksymalny czas między wyrokiem a egzekucją według nowej ustawy

Izrael a kara śmierci — kluczowe daty: — ; — ; — ; — ; —