Muzeum w Amsterdamie zwraca Sycylii 2300-letni wazon po tym, jak zdjęcie ślubne pomogło ustalić jego pochodzenie
Muzeum Allard Pierson w Amsterdamie przekazało władzom sycylijskim pyksis z III wieku p.n.e. Dobrowolna restytucja nastąpiła po tym, jak zdjęcie ślubne z 1976 roku dowiodło, że zabytek został zrabowany.
Ceremonia dobrowolnego zwrotu w Amsterdamie
7 października 2026 roku muzeum Allard Pierson przy Uniwersytecie w Amsterdamie przekazało włoskim urzędnikom starożytną terakotową pyksis podczas ceremonii w Amsterdamie. W skład włoskiej delegacji weszli sycylijski radny ds. dziedzictwa kulturowego Francesco Paolo Scarpinato, dyrektor generalny departamentu Mario La Rocca oraz porucznik Vincenzo De Felice z jednostki karabinierów ds. ochrony dziedzictwa kulturowego w Palermo. W oficjalnym wydarzeniu uczestniczyli również holenderski ambasador ds. międzynarodowej współpracy kulturalnej Daniel Stork oraz ambasador Włoch w Holandii Augusto Massari. Instytucja uniwersytecka zgodziła się na dobrowolny zwrot naczynia, gdy dowody archiwalne potwierdziły, że tombaroli zrabowali je ze starożytnego sycylijskiego grobowca.
Carlos Reijnen, dyrektor Allard Pierson i zbiorów dziedzictwa Uniwersytetu w Amsterdamie, wyjaśnił stanowisko instytucji w sprawie zwrotu.
Traktujemy ten zwrot nie jako stratę, lecz jako wywiązanie się z naszej odpowiedzialności.
Odkrycie fotograficzne z rolki ślubnej
Przełom w ustaleniu pochodzenia zabytku nastąpił dzięki archiwum zmarłego fotografa z Centuripe, który był siostrzeńcem lokalnego grabieżcy grobów. Członkowie towarzystwa historycznego w Centuripe przejrzeli rolkę filmu zawierającą negatywy nielegalnych wykopów oraz zdjęcia pyksis. Choć na negatywach brakowało dat, rolka zawierała również sceny z lokalnego ślubu.
Badacze odnaleźli jednego z gości uwiecznionych na zdjęciach, który potwierdził, że ślub odbył się w 1976 roku. To potwierdzenie dowiodło, że pyksis znajdowała się na Sycylii co najmniej sześć lat po przyjęciu konwencji UNESCO z 1970 roku w sprawie nielegalnego obrotu dobrami kultury. Towarzystwo historyczne dopasowało sfotografowany wazon do obiektu znajdującego się w Amsterdamie i przekazało ustalenia włoskiej prokuraturze, która zwróciła się do władz holenderskich w 2017 roku.
- UNESCO opracowuje konwencję w sprawie nielegalnego handlu dobrami kultury
- Fotograf uwiecznia zrabowaną pyksis na rolce negatywów obok lokalnego ślubu
- Allard Pierson nabywa naczynie na targach TEFAF Maastricht od szwajcarskiego handlarza
- Holandia formalnie ratyfikuje konwencję UNESCO z 1970 roku
- Włoskie władze składają wniosek o restytucję do Allard Pierson
- Muzeum przekazuje pyksis sycylijskim urzędnikom podczas ceremonii w Amsterdamie
Historia nabycia i tło prawne
Muzeum Allard Pierson nabyło pyksis w 1997 roku na targach sztuki TEFAF w Maastricht od szwajcarskiego handlarza Herberta Cahna, właściciela H.A.C. Kunst der Antike. Cahn twierdził, że naczynie znajdowało się w prywatnych szwajcarskich kolekcjach przed 1970 rokiem, co byłoby zgodne z międzynarodowymi wytycznymi eksportowymi. Holandia ratyfikowała traktat UNESCO z 1970 roku dopiero w 2009 roku, włączając jego postanowienia do holenderskiej ustawy o dziedzictwie w 2016 roku bez mocy wstecznej, co oznaczało, że zakup z 1997 roku pozostawał prawnie ważny w świetle holenderskiego prawa cywilnego.
Pomimo braku prawnego obowiązku zwrotu zabytku, przedstawiciele muzeum uznali, że jego zatrzymanie jest etycznie niezgodne ze standardami uniwersyteckimi. Rogier Kalkers, kierownik działu badań nad proweniencją w Allard Pierson, przedstawił uzasadnienie tej decyzji.
Uznaliśmy, że zatrzymanie pyksis jest etycznie niewłaściwe, dlatego przystąpiliśmy do restytucji.
Znaczenie artystyczne i powrót do Centuripe
Mierząca 49 centymetrów wysokości wraz z podstawą i pokrywką pyksis pochodzi z około 300 roku p.n.e. z hellenistycznej osady Centuripe na południowy zachód od Etny. Naczynie zdobi polichromowana scena ślubna na czarnym tle, przedstawiająca pannę młodą przy ołtarzu, pana młodego pod baldachimem, postać Erosa oraz boga Apolla, podczas gdy na pokrywce widnieją dwa eroty i łabędź nad reliefem z liści i języków pomalowanym na złoto. Na świecie zachowało się od 150 do 200 sztuk ceramiki z Centuripe, a ich niezwykle cienkie ścianki z terakoty odzwierciedlają ich wyłączne przeznaczenie jako darów grobowych. Pyksis trafi na stałą wystawę w muzeum regionalnym w Centuripe, dołączając do terakotowej misy odzyskanej w 2009 roku po tym, jak została wystawiona na sprzedaż w serwisie eBay przez australijską galerię.
Francesco Paolo Scarpinato skomentował porozumienie instytucjonalne podczas ceremonii.
Chciałbym podziękować uniwersytetowi za ten akt wielkiej hojności i odpowiedzialności, który stanowi ważny krok w relacjach współpracy między Holandią a Sycylią.
