IPN odkrywa pierwszą masową mogiłę z masakry w Hucie Pieniackiej z 1944 roku

Trwające poszukiwania

Specjaliści z Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN rozpoczęli prace terenowe na terenie dawnej polskiej wsi Huta Pieniacka na zachodniej Ukrainie 9 czerwca 2026 roku. Obszar poszukiwań znajduje się w pobliżu istniejącego pomnika i dawnej lokalizacji wiejskiego kościoła. Pierwszego dnia zbadano około 70 metrów kwadratowych. Trzeciego dnia, 11 czerwca, badacze odsłonili zarys fundamentów kościoła.

Odkrycie

12 czerwca, czwartego dnia prac, w pobliżu odsłoniętych fundamentów świątyni znaleziono dół zawierający ludzkie szczątki. IPN wydał oświadczenie, nazywając to pierwszym grobem na tym terenie.

„Czwartego dnia prac terenowych w Hucie Pieniackiej, w pobliżu odkrytych dzień wcześniej fundamentów kościoła, znaleźliśmy pierwsze szczątki zamordowanych. Zakładamy, że jest to masowy grób. Wczesny etap nie pozwala jeszcze określić całkowitej powierzchni dołu. Odkryto ludzkie szczątki, częściowo spalone.”

Ks. Tomasz Trzaska z biura poszukiwań IPN powiedział Polskiej Agencji Prasowej, że odsłonięto jedynie niewielki fragment dołu. „Do tej pory odsłoniliśmy szczątki kilku osób, ale to zaledwie kilkadziesiąt centymetrów krawędzi grobu, około 30–40 cm, może pół metra kwadratowego” – powiedział. Niektóre kości nosiły ślady spalenia, co potwierdza przypuszczenie o masowym grobie.

Masakra z 1944 roku

Huta Pieniacka, wówczas w województwie tarnopolskim w Polsce, była miejscem masowej zbrodni 28 lutego 1944 roku. Co najmniej 850 polskich cywilów, w tym kobiet, dzieci i osób starszych, zostało zamordowanych przez ukraińskich żołnierzy 4. Galicyjskiego Ochotniczego Pułku Policji SS, wywodzącego się z 14. Dywizji Grenadierów SS „Galizien” pod niemieckim dowództwem, wspieranych przez oddziały Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA) oraz formację paramilitarną dowodzoną przez Włodzimierza Czerniawskiego. Ocaleni później pochowali zmarłych w masowym grobie. Jedna z nich, Filomena Franczukowska, wspominała w zachowanej relacji:

„Zaprowadzili nas do kościoła, który był około pięćdziesiąt metrów od naszego domu. Drzwi kościoła były zamknięte, kiedy nas tam przyprowadzono. Dziesięcioletnia dziewczynka, Stefa Biniewicz, z naprzeciwka, została postrzelona w nogi.”

Zezwolenie i współpraca

Ukraina udzieliła zgody na poszukiwania 18 lutego 2026 roku, kończąc prawie siedmioletnie starania IPN. Decyzja zapadła po spotkaniu prezydentów Polski i Ukrainy w grudniu 2025 roku. Wcześniej, 30 grudnia 2025 roku, Instytut otrzymał zgodę na prace w Ostrowkach i Woli Ostrowieckiej w obwodzie wołyńskim. Prace terenowe w Hucie Pieniackiej, zaplanowane od 9 do 18 czerwca, prowadzone są we współpracy z ukraińskim przedsiębiorstwem „Wołyńskie Starożytności” i przy udziale Ministerstwa Kultury RP oraz Stowarzyszenia Huta Pieniacka.

Po zlokalizowaniu i udokumentowaniu masowych grobów IPN zamierza wystąpić do władz ukraińskich o ekshumację i godny pochówek ofiar.

1. 30 gru 2025IPN otrzymuje zgodę na poszukiwania w Ostrowkach i Woli Ostrowieckiej.
2. 18 lut 2026Ukraina udziela zgody na ekshumację w Hucie Pieniackiej po prawie siedmioletnim oczekiwaniu.
3. 9 cze 2026Rozpoczęcie prac terenowych w Hucie Pieniackiej.
4. 12 cze 2026Ogłoszenie odkrycia pierwszej masowej mogiły.