Zhu Rongji, były premier Chin i architekt chińskiego cudu gospodarczego, zmarł w wieku 97 lat

Ogłoszenie śmierci

Były premier Chin Zhu Rongji zmarł w środę w Pekinie po nieskutecznej opiece medycznej, jak podała państwowa agencja informacyjna Xinhua. Agencja AP poinformowała, że miał 98 lat, podczas gdy Deutsche Welle, BBC, La Libre, Zeit Online, Handelsblatt, ORF oraz Notícias ao Minuto podały wiek 97 lat. Xinhua przekazała, że zmarł z powodu choroby późnym środowym rankiem, a AP doprecyzowała godzinę na około 11:00. Oficjalny nekrolog został opublikowany wspólnie przez Komitet Centralny Komunistycznej Partii Chin, rząd oraz inne organy państwowe. Chińskie media państwowe określiły życie Zhu jako pełne „rewolucji, walki i blasku”.

Reformy gospodarcze i dziedzictwo WTO

Zhu pełnił funkcję premiera, najważniejsze stanowisko gospodarcze w Chinach, w latach 1998–2003 pod rządami prezydenta Jiang Zemina. Nadzorował dalekosiężną transformację gospodarki: prywatyzację mieszkań państwowych, zamykanie lub restrukturyzację nierentownych przedsiębiorstw państwowych, centralizację dochodów podatkowych na rzecz rządu centralnego oraz gruntowną reformę systemu bankowego, który zmagał się z problemem złych kredytów. Jego najtrwalszym dziedzictwem gospodarczym było przystąpienie Chin do Światowej Organizacji Handlu w 2001 roku, które wynegocjował jako główny negocjator mimo oporu wewnętrznego. Wejście do WTO otworzyło chińskie fabryki na rynki międzynarodowe i przyciągnęło inwestycje zagraniczne, co pomogło Chinom stać się największym eksporterem na świecie i wyprzedzić Japonię jako druga co do wielkości gospodarka do 2010 roku. Reformy te miały wysoką cenę społeczną: BBC podało, że restrukturyzacja firm państwowych doprowadziła do 30 milionów zwolnień w ciągu pięciu lat. Przejście od gospodarki planowej do rynkowej było bolesne, a słaba siatka bezpieczeństwa socjalnego pozostaje przedmiotem debaty politycznej, zauważył Handelsblatt. Centralizacja podatków umożliwiła również państwu prowadzenie ukierunkowanej polityki przemysłowej w wybranych sektorach, co przynosi skutki widoczne do dziś w branżach napędów elektrycznych, baterii i robotyki.

Wczesna kariera i wygnanie polityczne

Urodzony w 1928 roku w Changsha w prowincji Hunan, Zhu studiował inżynierię elektryczną na Uniwersytecie Tsinghua w Pekinie. Wstąpił do Partii Komunistycznej w 1949 roku, ale dwukrotnie był usuwany z jej szeregów za czasów Mao Zedonga. W latach 50. został wysłany na wieś do pracy fizycznej po tym, jak skrytykował politykę gospodarczą Mao jako „irracjonalną”, został nazwany „prawicowcem” i chwalił reformy w innych krajach komunistycznych. Po raz drugi został usunięty podczas Rewolucji Kulturalnej. Po śmierci Mao, Zhu został zrehabilitowany za czasów Deng Xiaopinga. Piął się po szczeblach kariery politycznej w Szanghaju, pełniąc funkcję burmistrza w latach 1988–1991, a następnie sekretarza partii, dzięki wsparciu Jiang Zemina. W 1991 roku powrócił do rządu centralnego jako wicepremier odpowiedzialny za gospodarkę, gdzie walczył z inflacją zagrażającą stabilności kraju i centralizował dochody, aby wzmocnić państwo centralne.

Bezpośredni reformator na arenie międzynarodowej

Zhu był znany ze swojej bezpośredniości i niecierpliwości, co prowadziło do starć z partyjnymi konserwatystami i szefami przemysłu państwowego. W 1998 roku ostrzegał, że Chiny stoją w obliczu „wielu potencjalnych kryzysów, które mogą wybuchnąć w każdej chwili”.

Zwykli ludzie są z nas niezadowoleni pod wieloma względami. Szczególnie dotyczy to korupcji wśród urzędników, przepaści między bogatymi a biednymi oraz sposobu, w jaki niektórzy lokalni urzędnicy zachowują się jak tyrani.

Nazywał nieuczciwych bankierów „półgłówkami” i opisywał wały przeciwpowodziowe na rzece Jangcy jako „kruche i porowate jak resztki tofu”. Jego często cytowana uwaga o „100 trumnach, 99 dla skorumpowanych urzędników i jednej dla mnie” stała się legendarna, jak podał Handelsblatt. Na arenie międzynarodowej Zhu cieszył się szacunkiem takich postaci jak były sekretarz stanu USA Henry Kissinger i były kanclerz Niemiec Helmut Kohl, z których obaj napisali przedmowy do jego książki z 2015 roku. W 2002 roku Zhu zainaugurował działanie niemieckiego pociągu magnetycznego Transrapid w Szanghaju wraz z ówczesnym kanclerzem Gerhardem Schröderem. Po wycofaniu się z polityki, Zhu w dużej mierze wycofał się z życia publicznego, pojawiając się rzadko na Uniwersytecie Tsinghua.