Zhu Rongji nie żyje. Były premier Chin i architekt reform rynkowych zmarł w wieku 98 lat

Ogłoszenie śmierci

Były premier Chin Zhu Rongji zmarł w wyniku choroby w Pekinie w środę, 12 sierpnia 2026 roku, około godziny 11:00. Informację przekazała agencja Xinhua. Według agencji AP polityk miał 98 lat, natomiast "The Guardian" podał wiek 97 lat. Obie relacje potwierdzają, że urodził się w 1928 roku w Changsha w prowincji Hunan. Władze państwowe określiły go mianem "wybitnego członka partii, lojalnego komunistycznego bojownika oraz znakomitego przywódcy partii i państwa".

Młodość i polityczne wygnanie

Zhu wstąpił do Komunistycznej Partii Chin w 1949 roku, w roku proklamowania Chińskiej Republiki Ludowej. W 1951 roku ukończył inżynierię elektryczną na Uniwersytecie Tsinghua i podjął pracę w planowaniu gospodarczym. Jego karierę dwukrotnie przerywano: najpierw został odsunięty od władzy podczas kampanii "Stu Kwiatów" pod koniec lat 50. za krytykę polityki gospodarczej Mao Zedonga, a następnie wysłany na wieś podczas Rewolucji Kulturalnej rozpoczętej w 1966 roku. Został zrehabilitowany po śmierci Mao w 1976 roku, a później dostrzeżony przez reformatorskiego przywódcę Denga Xiaopinga, który docenił jego wiedzę ekonomiczną.

Architekt reform rynkowych

Po sprawowaniu funkcji burmistrza Szanghaju pod koniec lat 80., Zhu został mianowany wicepremierem w 1991 roku pod rządami sekretarza generalnego Jiang Zemina, a w latach 1993–1995 pełnił funkcję prezesa Ludowego Banku Chin. Zyskał przydomek "chińskiego Michaiła Gorbaczowa" ze względu na swoje reformatorskie nastawienie. Przypisuje mu się przeprowadzenie "miękkiego lądowania", które ograniczyło inflację bez wywoływania recesji. Jako premier w latach 1998–2003 przeforsował szeroko zakrojony program prywatyzacji nierentownych przedsiębiorstw państwowych. Proces ten kosztował dziesiątki milionów miejsc pracy w ciągu pięciu lat, ale ustabilizował chiński system finansowy. Stworzył również termin "budownictwo tofu" na określenie skorumpowanych projektów infrastrukturalnych.

Przystąpienie do WTO i walka z korupcją

Najważniejszym osiągnięciem Zhu było zapewnienie Chinom członkostwa w Światowej Organizacji Handlu w 2001 roku, co zwieńczyło negocjacje rozpoczęte w 1986 roku w ramach akcesji do GATT. Porozumienie ze Stanami Zjednoczonymi z 1999 roku, będące najbardziej kontrowersyjnym krokiem, zostało niemal podpisane podczas wizyty Zhu w Waszyngtonie, jednak prezydent Bill Clinton wycofał się z niego w obliczu krajowych reperkusji związanych ze skandalem Moniki Lewinsky. Zhu słynął z bezwzględności wobec korupcji. W 1998 roku stwierdził:

Przygotowałem tutaj 100 trumien: 99 dla skorumpowanych urzędników i jedną dla siebie.

Uwaga, przytoczona przez "People's Daily", przyniosła mu przydomek "Szef". Pewnego razu zwolnił gubernatora prowincji Heilongjiang na miejscu za niespełnienie celów wzrostu gospodarczego.

Kontrasty z dzisiejszymi Chinami

"The Economist" zauważył, że Zhu, który zmarł 12 sierpnia, był pod wieloma względami przeciwieństwem obecnego przywództwa Chin pod rządami Xi Jinpinga. Pragmatyczny, mówiący wprost i intelektualnie ciekawy świata, unikał ideologii w dążeniu do integracji Chin z gospodarką światową. Sprawował ogromną władzę w ramach systemu kolektywnego przywództwa, który Xi od tamtego czasu zdemontował. Bloomberg poinformował, że jego śmierć wywołała ożywioną debatę w chińskich mediach społecznościowych na temat rzeczywistych kosztów jego reform, w tym losu dziesiątek milionów ludzi, których polityka ta pozostawiła w tyle. Zhu wycofał się z życia publicznego po XVI Zjeździe Partii, który wyniósł do władzy kolejne pokolenie przywódców. Funkcję premiera pełnił do marca 2003 roku.