Zełenski proponuje ustawę o Panteonie Narodowym w obliczu eskalacji sporu historycznego z Polską

Ogłoszenie w Dniu Konstytucji

Wołodymyr Zełenski złożył 28 czerwca 2026 roku w parlamencie Ukrainy, Radzie Najwyższej, projekt ustawy podczas obchodów Dnia Konstytucji. Ustawodawstwo przewiduje utworzenie Panteonu Narodowego, który na stałe udokumentuje nazwiska osób, które „walczyły za Ukrainę i inspirowały Ukrainę” w różnych epokach i stuleciach. Przemawiając przed Ławrą Peczerską w Kijowie, Zełenski przedstawił inicjatywę jako kamień węgielny państwowości w roku obchodów 35. rocznicy odzyskania niepodległości 24 sierpnia.

Nikt nigdy nie będzie nam dyktował, jak żyć, jak mówić, kogo kochać, komu być wdzięcznym i jakich bohaterów szanować.

Prezydent powiedział, że nazwiska zostaną wpisane „z najwyższym szacunkiem i należytą starannością” przez szanującą się Ukrainę, która ceni swoich obywateli i broni „naszego prawa do bycia Ukraińcami”.

Źródła kryzysu dyplomatycznego

Projekt ustawy pojawia się po gwałtownym pogorszeniu stosunków polsko-ukraińskich. Pod koniec maja Zełenski nazwał jednostkę sił specjalnych Sił Zbrojnych Ukrainy imieniem „Bohaterów UPA” (Ukraińskiej Powstańczej Armii). Uzasadnił tę decyzję przywróceniem narodowych tradycji wojskowych i uznaniem wzorowej służby w obronie integralności terytorialnej Ukrainy. Polscy urzędnicy zareagowali z furią. UPA jest w Polsce uznawana za odpowiedzialną za masowe mordy na Polakach na Wołyniu w latach 1943–1945, określane w polskiej historiografii jako ludobójstwo.

Dziś złożyłem w parlamencie projekt ustawy o Ukraińskim Panteonie Narodowym. Nazwiska wszystkich bohaterów, którzy w różnych epokach i stuleciach walczyli za Ukrainę i inspirowali Ukrainę, zostaną zebrane i na zawsze zapisane w naszej historii.

Lawina zwróconych odznaczeń

19 czerwca prezydent Polski Karol Nawrocki ogłosił pozbawienie Zełenskiego Orderu Orła Białego, najwyższego polskiego odznaczenia, przyznanego w kwietniu 2023 roku przez ówczesnego prezydenta Andrzeja Dudę za pogłębianie przyjaznych stosunków oraz współpracę na rzecz demokracji i bezpieczeństwa. Zełenski odpowiedział następnego dnia, odsyłając order kurierem do Warszawy. Paczka dotarła do Kancelarii Prezydenta 22 czerwca, co potwierdził rzecznik Rafał Leśkiewicz. Kancelaria podobno musiała uiścić opłatę za dostawę.

Trzech byłych prezydentów Ukrainy – Leonid Kuczma, Wiktor Juszczenko i Petro Poroszenko – zrzekło się następnie swoich Orderów Orła Białego. Minister spraw zagranicznych Andrij Sybiha, szef Kancelarii Prezydenta Kyryło Budanow, jego zastępca Ihor Żowkwa oraz ambasador Ukrainy w Polsce Wasyl Bodnar zwrócili inne polskie odznaczenia państwowe. W geście odwzajemnienia prezes PiS Jarosław Kaczyński ogłosił, że zwróci ukraiński Order Księcia Jarosława Mądrego przyznany mu w 2022 roku.

Odwołane wydarzenia w Gdańsku

Zełenski i minister spraw zagranicznych Sybiha wycofali się z Konferencji Odbudowy Ukrainy zaplanowanej w Gdańsku. Ukraińskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych określiło dwustronne relacje jako znajdujące się w „kryzysie”. Spór zakłócił współpracę w czasie, gdy Ukraina jest w dużym stopniu uzależniona od wsparcia Zachodu i Polski.

Instalacja popiersia Mazepy

Równolegle z działaniami legislacyjnymi Zełenski ogłosił instalację popiersia Iwana Mazepy, hetmana i męża stanu Ukrainy z XVII wieku, na terenie Ławry Peczerskiej w Kijowie. Gest ten wzmacnia ogólny wątek podkreślania niezależnej narracji historycznej Ukrainy. Ustawa o Panteonie Narodowym oczekuje teraz na rozpatrzenie przez parlament.