Francuska lewica i Zieloni zaskarżają ustawę rolną do Rady Konstytucyjnej w związku z przepisami o pestycydach i wodzie

Ugrupowania La France insoumise (LFI) oraz Les Écologistes złożyły w piątek 24 lipca skargę do Rady Konstytucyjnej na ustawę o rolnictwie, przyjętą ostatecznie przez parlament 21 lipca. Ruch ten nastąpił zaledwie trzy dni po ostatecznym przegłosowaniu przepisów, co otwiera drogę do kontroli konstytucyjnej. Zaskarżenie dotyczy warunkowego dopuszczenia niektórych zakazanych pestycydów oraz nowych przepisów dotyczących retencji wody, które zdaniem wnioskodawców naruszają Kartę środowiskową oraz Konstytucję.

Przepisy dotyczące pestycydów pod ostrzałem

Ustawa, opracowana na podstawie inicjatywy senatora LR Laurenta Duplomba, pozwala agencji bezpieczeństwa zdrowotnego Anses na autoryzację (w ograniczonym czasie i pod określonymi warunkami) stosowania acetamiprydu w uprawach orzechów laskowych oraz flupyradifuronu w uprawach buraków cukrowych, jabłoni i wiśni. Substancje te należą do rodziny neonikotynoidów, których powrót został zablokowany przez Radę Konstytucyjną latem ubiegłego roku ze względu na niewystarczające zabezpieczenia. Nowy tekst próbuje odpowiedzieć na te zarzuty poprzez dodanie limitów czasowych i warunków specyficznych dla upraw, jednak krytycy twierdzą, że ramy te pozostają zbyt niejasne. Anses miałby przyznawać zezwolenia jedynie na wniosek ministra rolnictwa, jednak skarga podnosi, że środek ten tworzy zasadę automatyzmu, która pomija udział opinii publicznej.

Wychodząc naprzeciw lobby agrobiznesu, ustawa ta ponownie zezwala na stosowanie pestycydów niebezpiecznych dla zdrowia ludzi i organizmów żywych. Prywatyzuje wodę dla mniejszości rolników i zagraża cyklowi wodnemu.

Grupa ekologów nazwała ustawę „loi Duplomb 2”, nawiązując do wcześniejszej nieudanej próby. Skarga argumentuje, że poprawki dotyczące pestycydów nie mają związku z pierwotnym projektem i powinny zostać odrzucone jako tzw. jeźdźcy legislacyjni. Poprawki te zostały początkowo uznane za niedopuszczalne w Zgromadzeniu Narodowym, ale później przyjęte w Senacie.

Gospodarka wodna i udział społeczeństwa

Poza kwestią pestycydów skarga kwestionuje liczne przepisy dotyczące wody. Ustawa ułatwia budowę zbiorników retencyjnych poprzez zniesienie wymogu spotkań publicznych podczas procedur środowiskowych, zastępując je prostymi dyżurami. Ustala również cel podwojenia objętości rolniczej retencji wody do 2035 roku. Wnioskodawcy twierdzą, że zmiany te podważają prawo społeczeństwa do udziału w decyzjach środowiskowych, co jest zasadą zapisaną w Karcie środowiskowej. Usunięcie obowiązkowych spotkań publicznych bezpośrednio narusza to prawo.

Argumenty prawne i precedens

Skarżący powołują się na kilka zasad konstytucyjnych: zasadę ostrożności, prawo do życia w zrównoważonym i zdrowym środowisku, obowiązek zapobiegania szkodom środowiskowym oraz zasadę trójpodziału władzy. Przywołują również artykuł 45 Konstytucji dotyczący jeźdźców legislacyjnych. W przypadku flupyradifuronu krytykują fakt, że zaprawianie nasion buraków jest autoryzowane „a priori, bez obserwacji zagrożenia”, a środek ten tworzy „zasadę automatyzmu” dla autoryzacji Anses, pomijając udział opinii publicznej. Karta środowiskowa, będąca częścią bloku konstytucyjnego od 2005 roku, gwarantuje te ochrony.

Neonikotynoidy mają wpływ na różnorodność biologiczną, zwłaszcza na owady zapylające i ptaki, oraz wywołują ryzyko dla zdrowia ludzkiego.

Rada wykorzystała to rozumowanie w swoim orzeczeniu z 2025 roku, podkreślając, że każde odstępstwo musi być ograniczone w czasie i dotyczyć konkretnego sektora. Obecna skarga opiera się w dużej mierze na tym precedensie, argumentując, że nowa ustawa nadal nie zapewnia odpowiednich ograniczeń przestrzennych i czasowych.

Co dalej

Rada Konstytucyjna musi wydać orzeczenie w ciągu 30 dni, co wyznacza termin na 23 sierpnia 2026 roku. Jeśli Rada podtrzyma swoją wcześniejszą linię, przepisy dotyczące pestycydów mogą ponownie zostać uchylone, co zmusi rząd do rewizji pakietu wsparcia rolnictwa.