Dziesięć lat po referendum brexitowym młodzi Brytyjczycy zdecydowanie chcą powrotu do UE, a koszty gospodarcze rosną

Dekada politycznych wstrząsów

Od głosowania w 2016 roku Wielka Brytania przeszła przez pięciu premierów, z których każdy odchodził z urzędu głęboko niepopularny. Publicysta Tom McTague nazwał to „najgorszym okresem rządów we współczesnej brytyjskiej demokracji”. Proces wywołał dwa przedterminowe wybory i lata negocjacji, które zakończyły się formalnym opuszczeniem UE 31 stycznia 2020 roku.

Pokoleniowa zmiana w kwestii członkostwa w UE

Badanie More in Common przeprowadzone wśród 440 młodych osób w całej Wielkiej Brytanii pokazuje, że 60% osób w wieku 18–28 lat zagłosowałoby za ponownym przyłączeniem się do UE, a tylko 9% jest przeciwnych. Wśród tych, którzy najprawdopodobniej poszliby głosować, poparcie sięga 81%. Połowa respondentów z pokolenia Z uważa brexit za porażkę, podczas gdy 16% postrzega go jako sukces. Luke Tryl, dyrektor wykonawczy More in Common, powiedział, że młodzi ludzie niechętnie wracają do niekończących się debat o brexicie, które zdominowały ich dorastanie, obawiając się odwrócenia uwagi od kosztów utrzymania, mieszkalnictwa, miejsc pracy i zmian klimatu.

Choć młodzi Brytyjczycy w większości popierają powrót do UE, rozmowy w grupach fokusowych z wyborcami z pokolenia Z sugerują, że niechętnie wracają do niekończących się debat o brexicie, które pamiętają z młodości. Ryzykuje to odwróceniem uwagi od spraw, które są dla nich najważniejsze: kosztów utrzymania, przystępnych cenowo mieszkań, miejsc pracy i zmian klimatu.

Zmiany demograficzne przekształciły elektorat. Ponad 6 milionów Brytyjczyków zmarło od czasu referendum, nieproporcjonalnie wielu starszych wyborców, którzy głosowali za wyjściem. Około 15% wyborców opowiadających się za wyjściem zmarło, w porównaniu do 10% wyborców opowiadających się za pozostaniem. Tymczasem około 6 milionów młodych ludzi, którzy nie mogli głosować w 2016 roku, jest teraz zarejestrowanych do głosowania.

Koszty gospodarcze: „skurczone mocarstwo”

Raport Instytutu Sobieskiego, którego współautorem jest były ambasador Polski w Wielkiej Brytanii Arkady Rzegocki, stwierdza, że brexit nie zrujnował Wielkiej Brytanii, ale stopniowo ją osłabił. Szacuje się, że PKB na mieszkańca jest o 6-8% niższe, niż byłoby bez brexitu. Inwestycje przedsiębiorstw spadły o 12-18%, a dochody państwa są mniejsze o 75-100 miliardów funtów rocznie, co stanowi kwotę porównywalną z całym budżetem obronnym.

Brexit nie był historią upadku, ale stopniowego osłabiania. Zjednoczone Królestwo nie utraciło swojej państwowości ani strategicznego znaczenia, ale stało się gospodarczo bardziej skurczonym mocarstwem. Brytyjska dekada pokazuje, że w XXI wieku formalna suwerenność nie zastępuje dostępu do największych rynków i międzynarodowych sieci współpracy.

Europejskie tendencje do opuszczania UE słabną, z wyjątkiem Polski

Strategia UE, aby uczynić brexit przestrogą, najwyraźniej zadziałała. Poparcie dla Frexitu we Francji spadło z jednej trzeciej w 2016 roku do poniżej jednej czwartej obecnie. W Holandii poparcie dla Nexit załamało się z 40% do zaledwie 10% w 2024 roku, co skłoniło PVV Geerta Wildersa do porzucenia tego postulatu. Nawet niemiecka AfD opowiada się obecnie za większą suwerennością narodową w ramach bloku, a nie za jego opuszczeniem. Polska pozostaje jednak wyjątkiem, gdzie nastroje eurosceptyczne nie spadły w ten sam sposób.

Brytyjska migracja do Polski gwałtownie rośnie

Jedną z nieoczekiwanych konsekwencji jest to, że liczba obywateli brytyjskich mieszkających w Polsce wzrosła o 340% w ciągu ostatniej dekady, z 42 000 do 185 000. Wielu z nich wymienia lepszą opiekę zdrowotną, tańszy transport publiczny i niższe koszty utrzymania. Tymczasem około 25 000 Polaków opuściło samą tylko Wielką Brytanię w zeszłym roku. Marzenie o emeryturze w Hiszpanii również przygasło dla Brytyjczyków po brexicie, a udział brytyjskich nabywców w sprzedaży hiszpańskich nieruchomości spadł z 80% w latach 90. do 8% obecnie.

Powrót do UE? Nie w najbliższym czasie

Pomimo zmieniających się nastrojów społecznych (sondaż YouGov pokazuje, że 55% Brytyjczyków opowiada się obecnie za ponownym przyłączeniem, 34% jest przeciwnych), eksperci ostrzegają, że ponowne przystąpienie jest dalekie od prostoty. Zuzanna Ptaszyńska z Uniwersytetu Warszawskiego zauważa, że chociaż większość obywateli UE również popiera powrót Wielkiej Brytanii, Bruksela nie zaoferowałaby tych samych korzystnych warunków, którymi Wielka Brytania cieszyła się kiedyś. Wola polityczna w Wielkiej Brytanii pozostaje podzielona, a partia Reform UK, kierowana przez architekta brexitu Nigela Farage'a, prowadzi w niektórych sondażach.