Wolf Biermann kończy 90 lat: od ocalałego z bombardowania Hamburga po wygnanego poetę NRD

Dzieciństwo w Hamburgu

Wolf Biermann urodził się 15 listopada 1936 roku w Hamburgu w komunistycznej rodzinie. Jego ojciec, Dagobert Biermann, żydowski komunista i pracownik portowy, został aresztowany przez gestapo, gdy Wolf był jeszcze niemowlęciem, a później zamordowany w Auschwitz. Podczas bombardowania Hamburga w lipcu 1943 roku jego matka Emma wskoczyła z nim do kanału Nordkanal, uciekając przed ogniem w zniszczonej dzielnicy Hammerbrook. Biermann przyznał, że nie zapomniał niczego z tamtej nocy.

„Nie zapomniałem niczego z tej nocy bombardowania, ani słowa, ani twarzy, ani koloru, ani zapachu, ani krzyku.”

Z Hamburga do Berlina Wschodniego

W maju 1953 roku, w wieku 16 lat, przeprowadził się do NRD, by budować komunizm, i studiował ekonomię polityczną na Uniwersytecie Humboldtów w Berlinie. W 1957 roku Helene Weigel zatrudniła go jako asystenta reżysera w Berliner Ensemble, a cztery lata później Hanns Eisler odkrył jego talent jako autora piosenek. W 1961 roku założył w Berlinie Wschodnim teatr robotniczo-studencki (b.a.t.). Jego inscenizacja sztuki Berliner Brautgang, traktującej o budowie muru berlińskiego, nie uzyskała aprobaty, a władze NRD zakazały mu występów i publikacji.

Koncert w Kolonii w 1976 roku i wydalenie

13 listopada 1976 roku, po dwunastu latach zakazu występów w NRD, dał koncert w Sporthalle Köln przed około 8000 widzów. Koncert odbył się na zaproszenie organizacji młodzieżowej związku zawodowego IG Metall oraz grupy studenckiej z Bochum. Władze NRD rzekomo zaplanowały tę akcję na długo przed jego wyjazdem, a Biuro Polityczne wykorzystało koncert jako pretekst do pozbawienia go obywatelstwa za rażące naruszenie obowiązków obywatelskich. Trzy dni później dowiedział się o swoim wydaleniu z radia. Intelektualiści protestowali w petycji, a zbiórki podpisów na Wschodzie i Zachodzie nie przyniosły skutku. Dalsze represje zmusiły wielu innych artystów do wyjazdu, a w 1977 roku śladem Biermanna podążyła aktorka Eva-Maria Hagen wraz z córką Cathariną.

Rok jubileuszowy

90. urodziny zbiegają się z 50. rocznicą koncertu w Kolonii, co uświetnia trasa jubileuszowa pod tytułem Warte nicht auf bessre Zeiten!. Dwugodzinny film dokumentalny w reżyserii Jensa Meurera, również zatytułowany Biermann - Warte nicht auf bessre Zeiten, wykorzystuje materiały archiwalne i wywiady z rówieśnikami, takimi jak Armin Müller-Stahl. Film otwiera scena w domu Biermanna w Neukirchen, gdzie jego żona Pamela, pełniąca również funkcję jego menedżerki, strzyże go. W filmie przytoczono wypowiedź Biermanna z 1976 roku na temat społeczeństwa zachodnioniemieckiego.

„Nie podoba mi się to społeczeństwo tutaj. Nie podoba mi się, nie znam go i w ogóle go nie chcę.”

Jego dzienniki, opublikowane po raz pierwszy pod tytułem Ihr löscht das Feuer mit Benzin, opisują jego zmagania na Wschodzie i zerwanie z komunizmem na Zachodzie. Jego archiwum, mieszczące się w setkach pudeł, od 2021 roku znajduje się w Bibliotece Państwowej w Berlinie.