Kryzys w Ceucie: 50 tys. migrantów przekroczyło granicę z Marokiem, Madryt wysyła wojsko

Hiszpania skierowała w czwartek jednostki wojskowe do autonomicznego miasta Ceuta po tym, jak bezprecedensowa fala nielegalnych przekroczeń granicy z sąsiednim Marokiem przytłoczyła lokalne służby bezpieczeństwa. Hiszpańskie władze szacują, że w krótkim czasie do enklawy drogą lądową i morską przedostało się blisko 50 tys. osób, z czego co najmniej 7 tys. to osoby niepełnoletnie. Nagrania w mediach społecznościowych pokazują tłumy, głównie młodych mężczyzn, biegnących wzdłuż plaży Tarajal i płynących w stronę wybrzeża miasta. Lokalna prasa donosi, że przekraczanie granicy trwało przez całą noc.

Napięcia dyplomatyczne

Nagły napływ migrantów wywołał gwałtowne reakcje w Madrycie i Brukseli, obnażając kruchość relacji hiszpańsko-marokańskich. Rabat rości sobie prawa do Ceuty i Melilli od czasu uzyskania niepodległości w 1956 r., jednak Hiszpania utrzymuje, że oba miasta pozostają pod jej nieprzerwanym zarządem od ponad pięciu stuleci. Konstytucja Hiszpanii z 1978 r. nadaje im status miast autonomicznych, a ONZ nie uznaje ich za terytoria oczekujące na dekolonizację.

Decyzja Maroka o rozluźnieniu kontroli granicznej została w Hiszpanii odebrana jako narzędzie nacisku dyplomatycznego. Cytowane przez eldiario.es hasło "wchodzimy, kiedy chcemy" oddaje nastroje w Madrycie: masowa migracja stała się elementem dwustronnej rozgrywki o wpływy. Ambasador Izraela przy ONZ wykorzystał sytuację, wzywając Hiszpanię do "wyjaśnienia światu, dlaczego wciąż utrzymuje kolonialne enklawy w Afryce", zanim zacznie pouczać innych.

Granica lądowa z pięciowiekową historią

Zarówno Ceuta, jak i Melilla wywodzą swoje europejskie korzenie z XV-wiecznej rekonkwisty. Ceuta została zdobyta przez Portugalię w 1415 r. i przekazana Hiszpanii w 1580 r. podczas unii iberyjskiej. Po odzyskaniu przez Portugalię niepodległości w 1640 r. Ceuta zdecydowała się pozostać pod koroną hiszpańską, co sformalizował traktat lizboński z 1668 r. Melilla została zajęta przez Kastylię w 1497 r. Żadne z tych miast nigdy nie wchodziło w skład hiszpańskiego protektoratu w Maroku, a ONZ uznaje je obecnie za prowincje hiszpańskie.

Położona strategicznie nad Cieśniną Gibraltarską Ceuta zajmuje niespełna 20 kilometrów kwadratowych i liczy około 83 600 mieszkańców. Wraz z Melillą stanowi jedyną lądową granicę Unii Europejskiej na kontynencie afrykańskim. Obwód jest ufortyfikowany podwójnym ogrodzeniem, kamerami monitoringu, wieżami strażniczymi oraz silną obecnością policji i wojska, jednak ostatnie wydarzenia pokazały, że bariery można ominąć, gdy strona marokańska przestaje interweniować.

Bilans humanitarny

Lokalne władze potwierdziły śmierć co najmniej 41 osób podczas prób dotarcia do Ceuty. Dokładne okoliczności każdego z tych zdarzeń są wciąż ustalane, jednak liczba ofiar podkreśla niebezpieczeństwo nielegalnej migracji na tej trasie. Wśród ocalałych Czerwony Krzyż i hiszpańskie służby socjalne musiały w ciągu 24 godzin zająć się 7 tys. małoletnich bez opieki. W sąsiedniej Melilli władze odnotowały w nocy z czwartku na piątek od 300 do 400 nielegalnych przekroczeń, co sugeruje, że punkt zapalny wykracza poza jedno miasto.

Ceuta od dawna przyciąga afrykańskich migrantów szukających szans ekonomicznych i przyczółka na terytorium UE. Nietypowa geografia i gęste zaludnienie enklawy tworzą widoczną, niemal teatralną scenę, na której rozgrywa się polityka bezpieczeństwa granic Europy: drut kolczasty, noktowizory, operacje wypychania migrantów oraz ryzykowne próby pokonywania ogrodzeń lub opływania ich wpław.

Reakcja wojskowa i status prawny

Rząd Hiszpanii nakazał jednostkom wojskowym "wsparcie Guardia Civil w wykonywaniu jej obowiązków oraz podjęcie wszelkich innych środków niezbędnych do utrzymania bezpieczeństwa w mieście Ceuta". Rozmieszczenie wojska oznacza wyraźną eskalację reakcji państwa na incydent graniczny. Argumentacja prawna Madrytu opiera się na fakcie, że prawo międzynarodowe nie klasyfikuje enklaw jako kolonii. ONZ nie umieszcza ich na liście terytoriów niesamodzielnych. Dyplomaci argumentują, że to rozróżnienie chroni Hiszpanię przed narracją kolonialną forsowaną przez Maroko i powielaną przez ambasadora Izraela.

Kryzys ożywił również dyskusję o Saharze Zachodniej. Maroko administruje większością tego terytorium, które ONZ uznaje za niesamodzielne i gdzie Front Polisario nadal domaga się samostanowienia. Hiszpańscy komentatorzy zauważyli ironię w fakcie, że Rabat nazywa Ceutę kolonią, samemu okupując ziemię, która pozostaje w agendzie dekolonizacyjnej ONZ.

Co dalej?

Bezpośrednim priorytetem w Madrycie i Brukseli jest ustabilizowanie granicy i obsługa dziesiątek tysięcy nowych przybyszów. Urzędnicy Komisji Europejskiej wyrazili solidarność z Hiszpanią, ale nie zaoferowali natychmiastowych zmian w negocjacjach paktu migracyjnego. Dla Rabatu epizod ten pokazał, jak szybko enklawa może stać się zaworem bezpieczeństwa w relacjach dotyczących handlu, tranzytu energii przez Cieśninę, współpracy antyterrorystycznej oraz nierozwiązanego statusu Sahary Zachodniej. Gdy wojsko patroluje plaże pod starożytną górą Hacho, dwa Słupy Heraklesa ponownie stały się osią napiętego i bardzo współczesnego starcia w basenie Morza Śródziemnego.