Węgry publikują pierwszą listę około 60 tys. współpracowników komunistycznej bezpieki

Początek udostępniania archiwów

Węgry otwierają znaczną część akt zgromadzonych przez komunistyczną tajną policję. Jest to realizacja obietnicy premiera Pétera Magyara, możliwa dzięki ustawie przyjętej pod koniec września. Data ma wymiar symboliczny, ponieważ 4 listopada 2026 r. przypada siedemdziesiąta rocznica stłumienia powstania przeciwko rządom radzieckim w 1956 r. Tego dnia w internetowej bazie danych pojawiła się pierwsza lista około 60 tys. informatorów, agentów i współpracowników. Dostęp do tych dokumentów był dotychczas ograniczony głównie do badaczy oraz osób poszukujących informacji o własnej przeszłości lub o krewnych poddanych inwigilacji. Nowa platforma ma znacznie poszerzyć dostęp publiczny.

Skala i ograniczenia listy

Historycy cytowani w mediach szacują, że archiwum obejmuje od 50 tys. do 60 tys. osób powiązanych z dawnym aparatem bezpieczeństwa, a około 10 procent z nich wciąż żyje. Do publikacji przeznaczono ponad 50 tys. nazwisk. Eksperci oceniają, że tajne służby zarządzały siecią około 150 tys. agentów, współpracowników i informatorów, z których większość donosiła na własne rodziny, współpracowników lub przyjaciół. Specjaliści ostrzegają, że obecność na liście nie musi oznaczać bycia agentem, ponieważ rejestr zawiera również nieudane próby werbunku. Inne osoby były zmuszane do współpracy szantażem lub groźbami wobec nich samych lub ich rodzin, a niektórzy odmawiali, udawali współpracę lub pisali fałszywe raporty. Historyczne Archiwum Bezpieczeństwa Państwa, które zarządza dokumentami, wskazuje, że znaczna część materiałów została zniszczona po upadku komunizmu lub pod koniec lat 90.

Twierdzenia Orbána o próbie werbunku

We wtorek, 3 listopada, były premier Viktor Orbán opublikował na Facebooku dokumenty i oświadczenie dotyczące lat 1982 oraz drugiej połowy lat 80. Twierdzi, że dowodzą one, iż komunistyczne służby próbowały zwerbować go podczas obowiązkowej służby wojskowej, a on odmówił. Po odmowie, jak twierdzi, władze monitorowały jego działania, w tym aktywność jego żony i środowisk dysydenckich, z którymi był powiązany. Według jego relacji aparat bezpieczeństwa umieszczał informatorów w grupach opozycyjnych i stosował podsłuchy w domach oraz miejscach pracy. Jego wypowiedzi mają charakter osobistych twierdzeń, a cytowane dokumenty nie zostały niezależnie zweryfikowane.

Reakcja rządu i komentarze

Balint Ruff, minister koordynujący kancelarię premiera, ostrzegł, że publikacja dokumentów będzie dla wielu rodzin bolesnym doświadczeniem. Portal Telex argumentował, że kolejne rządy przez 36 lat próbowały tłumić merytoryczną dyskusję o jednym z najważniejszych historycznych traum kraju. Magyar Hang ocenił, że nowe informacje wywołają tyle samo pytań, co odpowiedzi, jednocześnie witając ten krok jako spóźniony. Debata koncentruje się na tym, czy ujawnienie akt zmieni sposób dyskusji o przeszłości, biorąc pod uwagę, że Węgry przez dekady utrzymywały nazwiska w tajemnicy.

Kolejne kroki i otwarte pytania

Pierwsza publikacja z 4 listopada zawiera nazwiska i działania agentów oraz tożsamość werbujących ich funkcjonariuszy. W lutym 2027 r. do wiadomości publicznej trafi około 9 tys. akt osobowych, które mają ujawnić pełne ścieżki zaangażowanych osób. Węgry nigdy wcześniej nie ujawniły oficjalnie nazwisk byłych współpracowników, choć niektóre z nich wyciekały do prasy na przestrzeni lat. Nie ustalono jeszcze, czy opublikowane akta potwierdzają relację Orbána dotyczącą jego własnej teczki.