Dzień upamiętnienia

W piątek 23 października 2026 roku Węgry uczczą 70. rocznicę powstania 1956 roku. Będzie to największe tego typu wydarzenie w trakcie trwającego niespełna sześć miesięcy urzędowania premiera Pétera Magyara. W Budapeszcie zaplanowano dziesiątki uroczystości, a rocznica zostanie upamiętniona również w wielu innych miejscach w całym kraju, gdzie żywa jest pamięć o wydarzeniach z 1956 roku. Wczesnym popołudniem w parlamencie odbędzie się specjalna ceremonia, podczas której przemówienie wygłosi przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen. Około dwie godziny później Péter Magyar ma zwrócić się do obywateli na placu Kossutha przed budynkiem parlamentu. Swój udział zapowiedziało wielu zagranicznych gości, a kanclerza Niemiec Friedricha Merza będzie reprezentował minister transportu Steffen Bilger (CDU).

Przebieg powstania 1956 roku

Rewolucja rozpoczęła się 23 października 1956 roku, gdy 200 000 osób zgromadziło się na placu Kossutha, domagając się zmian. Część tłumu ruszyła na bulwar Dózsy, gdzie z cokołu zrzucono dziesięciometrowy, sześciotonowy pomnik Stalina. 25 października jednostki bezpieczeństwa państwowego otworzyły ogień do pokojowych demonstrantów, a znaczna część armii przeszła na stronę rewolucji. Rząd Imre Nagya ogłosił 1 listopada wystąpienie Węgier z Układu Warszawskiego. 4 listopada, dwanaście dni po rozpoczęciu zrywu, siły radzieckie krwawo stłumiły powstanie w walkach ulicznych. Według raportów liczba ofiar śmiertelnych przekroczyła 2500, a około 200 000 Węgrów udało się na emigrację. Rząd Jánosa Kádára stracił później ponad 200 uczestników powstania, w tym Imre Nagya, i uwięził 22 000 osób.

Ponowny pochówek i droga do 1989 roku

Pamięć o rewolucji oraz żądanie godnego pochówku Imre Nagya, straconego za swoją rolę w powstaniu, przyczyniły się do upadku dyktatury i zmiany systemu politycznego w 1989 roku. 16 czerwca 1989 roku, w dniu ponownego pogrzebu Nagya, Viktor Orbán wygłosił na placu Bohaterów w Budapeszcie znane przemówienie, w którym wezwał do wycofania wojsk radzieckich z Węgier. Artykuły wskazują, że to wystąpienie zapoczątkowało wielką karierę polityczną Orbána. Od 1990 roku 23 października jest świętem państwowym upamiętniającym wybuch rewolucji.

Podzielona rocznica

Péter Magyar, z wykształcenia prawnik, przywiązuje dużą wagę do historii i pamięci, często odwołując się w swoich przemówieniach do kontekstu historycznego i niekiedy organizując posiedzenia rządu w miejscach o znaczeniu historycznym. Niektórzy obserwatorzy na Węgrzech opisują go jako osobę zafascynowaną historią. Obchody odbywają się po tym, jak rząd Viktora Orbána został odsunięty od władzy w kwietniu 2026 roku. Parlamentarzyści Fideszu zbojkotują sesję parlamentarną i zgromadzą się na placu Bema, podczas gdy politycy opozycji nazywają rząd Magyara „neokomunistycznym”. Przedstawiciele partii Tisza określają te obchody jako pierwsze wolne od 15 lat. Magyar przygotowuje się do odtajnienia archiwów byłego reżimu proradzieckiego. Po powrocie Orbána do władzy w 2010 roku Węgry zbliżyły się do Moskwy, powierzając Rosji rozbudowę elektrowni jądrowej Paks i utrzymując silne uzależnienie od rosyjskich węglowodorów.