Merz i Macron proponują stopniową integrację Bałkanów Zachodnich z UE na szczycie w Tivat

Nowa oferta w Tivat

Przywódcy Unii Europejskiej spotkali się ze swoimi odpowiednikami z sześciu państw Bałkanów Zachodnich w Tivat w Czarnogórze w piątek, aby nadać nowy impuls utkniętemu procesowi rozszerzenia. Kanclerz Niemiec Friedrich Merz i prezydent Francji Emmanuel Macron przybyli ze wspólnym dokumentem dyskusyjnym proponującym etapowy model integracji oparty na wynikach. Główna idea polega na tym, że kraje kandydujące uzyskiwałyby stopniowy dostęp do korzyści UE, takich jak jednolity rynek, systemy płatności i status obserwatora w instytucjach, w miarę postępów w negocjacjach, zamiast czekać na pełne członkostwo.

Przesłanie dzisiejszego dnia brzmi i pozostanie: Chcemy was! I chcemy, aby ten region, te państwa tego regionu, stały się członkami Unii Europejskiej wkrótce.

Sam szczyt został odebrany jako potężny sygnał. Vedran Džihić z Austriackiego Instytutu Polityki Międzynarodowej zwrócił uwagę na pełną reprezentację kierownictwa UE, w tym Ursuli von der Leyen i Kai Kallas, nazywając to sygnałem o niezwykłej gęstości. Zorganizowanie wydarzenia w Czarnogórze, liderce w negocjacjach akcesyjnych, wzmocniło efekt symboliczny.

Stopniowa integracja, nie czek in blanco

Zgodnie z propozycją francusko-niemiecką, UE otworzyłaby ścieżkę dla kandydatów do udziału w konkretnych obszarach przed pełnym przystąpieniem. Merz wymienił konkretne kroki, takie jak przystąpienie do Jednolitego Obszaru Płatności w Euro (SEPA), programu wymiany studenckiej Erasmus+ oraz umów o roamingu mobilnym. Plan przewiduje również status obserwatora na posiedzeniach Rady Europejskiej i potencjalnie Parlamentu Europejskiego, choć to ostatnie wymaga decyzji samego Parlamentu.

Nie będzie już więcej wymówek, ale bardzo konkretne, choć indywidualne, procesy dla każdego z państw Bałkanów Zachodnich.

Propozycja nie łagodzi podstawowych kryteriów akcesyjnych. Merz nalegał, aby warunki członkostwa pozostały niezmienione, wyznaczając ostrzejszą linię niż niektóre wschodnie państwa członkowskie UE, które sugerowały, że można zrobić wyjątki ze względu na sytuację geopolityczną.

Długie oczekiwanie i wezwanie do odwagi

Macedonia Północna jest kandydatem od 2004 roku, Serbia negocjuje od 2014 roku, a Kosowo, najmłodszy kandydat, czeka od 2022 roku. UE po raz pierwszy przedstawiła perspektywę członkostwa regionowi po wojnie w Kosowie w 2000 roku, co oznacza, że niektórzy czekają już 26 lat. Czarnogóra jest najbardziej zaawansowana i według Komisji Europejskiej może zakończyć negocjacje w tym roku.

Premier Albanii Edi Rama, witając inicjatywę, naciskał na jeszcze odważniejsze kroki. Wezwał do „momentu Helmuta Kohla”, argumentując, że po upadku muru berlińskiego Kohl nie kazał Niemcom ze Wschodu ukończyć 35 rozdziałów przed zjednoczeniem. Rama chce, aby przywódcy Bałkanów Zachodnich mieli stałe miejsce przy stole dla wszystkich dyskusji, nawet bez prawa głosu.

Kiedy Albania dołączy do UE? Są trzy rzeczy, których nie można przewidzieć: Bóg, seks i UE.

Serbski balans

Merz wyraźnie stwierdził, że oferta etapowej ścieżki do członkostwa obejmuje Serbię. Jednak podczas spotkania z prezydentem Aleksandrem Vučiciem, w którym uczestniczyli także Macron, von der Leyen i przewodniczący Rady Europejskiej António Costa, przekazał ostry komunikat. UE oczekuje od Belgradu jasnego wyboru strategicznego.

Polityka huśtawki między Rosją, Chinami a Europą nie może istnieć. Serbia musi jasno zdecydować, gdzie widzi swoją przyszłość. A jeśli odpowiedź Serbii brzmi Europa, to odpowiedź Europy brzmi Serbia.

UE jest głęboko zaniepokojona wpływami Rosji i Chin wypełniającymi próżnię polityczną w regionie. Rama podkreślił tę obawę metaforą o dzieciach uczących się od „rosyjskiego gangstera” lub bawiących się „chińskimi lalkami”, jeśli pozostawi się je bez opieki.

Geopolityczna pilność i kolejne kroki

Impuls do szybszej integracji jest osadzony w szerszym kontekście geopolitycznym. Džihić powiązał inicjatywę z niedawną propozycją Merza dotyczącą członkostwa stowarzyszonego dla Ukrainy, sugerując, że UE uznała, iż nie może kontynuować „biznesu jak zwykle” w swojej polityce rozszerzenia. Przewodnicząca Komisji von der Leyen wezwała przywódców do wyjaśnienia korzyści swoim obywatelom, przedstawiając rozszerzenie jako źródło większego bezpieczeństwa, dobrobytu i silniejszej roli globalnej Europy.

Jest dynamika. Musimy teraz zamienić tę dynamikę w ruch, a ten ruch w członkostwo.

Utrzymującym się problemem w Brukseli jest obawa, że referenda krajowe, zwłaszcza wymagane we Francji, mogą ostatecznie wykoleić proces. Propozycja francusko-niemiecka zostanie teraz skonkretyzowana, a Merz poinformował, że wszyscy uczestnicy zareagowali na plan bardzo pozytywnie.