UE odwołuje wizytę w Serbii po tym, jak Belgrad przyjął szczątki Ratko Mladicia z honorami wojskowymi

Wojskowe powitanie w Belgradzie

Ciało byłego dowódcy wojsk bośniackich Serbów Ratko Mladicia dotarło do Belgradu w czwartek, 3 września 2026 r., na pokładzie rządowego samolotu. Trybunał ONZ przekazał szczątki rodzinie na lotnisku w Rotterdamie po jego śmierci w areszcie 27 sierpnia 2026 r. w wieku 84 lat. Mladić odbywał karę dożywocia po wyroku z 2017 r., wydanym przez Międzynarodowy Trybunał Karny dla byłej Jugosławii za ludobójstwo, zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko ludzkości.

Sześciu serbskich żołnierzy wyniosło trumnę przykrytą flagą państwową z rządowego samolotu do furgonetki na lotnisku w Belgradzie. Lotowi z Holandii towarzyszyli serbski minister sprawiedliwości Nenad Vujić oraz syn Mladicia, Darko Mladić. Policyjna kolumna eskortowała trumnę autostradą do szpitala wojskowego w Belgradzie, mijając tłumy młodych zwolenników zgromadzonych na wiaduktach, którzy odpalali race i prezentowali transparenty honorujące byłego generała.

Dyplomatyczny sprzeciw i odwołana wizyta UE

Europejska komisarz ds. rozszerzenia Marta Kos ogłosiła w piątek, 4 września 2026 r., że odwołała oficjalną wizytę w Serbii zaplanowaną na 9 września 2026 r. Kos stwierdziła, że publiczne honory oddane skazanemu zbrodniarzowi wojennemu są bezpośrednio sprzeczne z podstawowymi wartościami wymaganymi do przystąpienia do Unii Europejskiej, do których należą pojednanie, rozliczenie z przeszłością oraz szacunek dla ofiar.

Ratko Mladić został skazany za ludobójstwo, zbrodnie przeciwko ludzkości i zbrodnie wojenne. Gloryfikacja wokół jego śmierci jest nie do pogodzenia z wartościami, na których zbudowano UE.

Komisarz Praw Człowieka Rady Europy Michael O'Flaherty również potępił publiczne hołdy w piątek. O'Flaherty stwierdził, że taka gloryfikacja stanowi przestępstwo w świetle kodeksu prawnego Bośni i Hercegowiny oraz powoduje ponowną traumę u ocalałych i rodzin ofiar.

Regionalne hołdy i przygotowania pogrzebowe

Powitanie w Belgradzie nastąpiło po uroczystościach w zdominowanej przez Serbów części Bośni i Hercegowiny. We wtorek, 1 września 2026 r., kilka tysięcy osób zgromadziło się w Banja Luce, aby wziąć udział w czuwaniach i marszach honorujących Mladicia. Postacie polityczne w Republice Serbskiej unikały dystansowania się od byłego dowódcy, przedstawiając go jako wojskowego obrońcę podczas konfliktu.

Prezydent Serbii Aleksandar Vučić ogłosił, że władze państwowe przygotowują szeroko zakrojone środki bezpieczeństwa, powołując się na szacunki policji i służb bezpieczeństwa, według których w pogrzebie mogą wziąć udział dziesiątki tysięcy osób. Serbskie media podały, że publiczne nabożeństwo żałobne w belgradzkiej cerkwi oraz oficjalny pogrzeb zaplanowano na poniedziałek, 7 września 2026 r., po wojskowej uroczystości zaplanowanej na sobotę.

Dziedzictwo wojenne i wstrzymana akcesja

Mladić dowodził armią bośniackich Serbów podczas wojny w Bośni w latach 1992–1995, konfliktu, który przyniósł około 100 000 ofiar śmiertelnych i zmusił do ucieczki ponad milion osób. Jego wyroki obejmują odpowiedzialność za masakrę w Srebrenicy z lipca 1995 r., gdzie stracono około 8 000 bośniackich mężczyzn i chłopców, a także za oblężenie Sarajewa. Izba odwoławcza trybunału ONZ podtrzymała wyrok dożywocia w 2021 r.

Serbia złożyła wniosek o członkostwo w Unii Europejskiej w 2009 r. i uzyskała oficjalny status kandydata w marcu 2012 r. Negocjacje akcesyjne pozostają spowolnione przez krajowe kryteria praworządności, spory dwustronne z Kosowem oraz niechęć rządu do zerwania z postaciami kojarzonymi z wojnami w Jugosławii.