Negocjacje w sprawie sankcji UE utknęły w martwym punkcie. Spór o usunięcie z listy Usmanowa i Fridmana

Fiasko procedury pisemnej w Brukseli

Państwa członkowskie Unii Europejskiej nie osiągnęły wymaganej jednomyślności podczas procedury pisemnej przeprowadzonej w poniedziałek wieczorem, 21 września 2026 r. Proponowane porozumienie zakładało usunięcie rosyjskich miliarderów Aliszera Usmanowa i Michaiła Fridmana z unijnego systemu sankcji przy jednoczesnym przedłużeniu restrykcji wobec około 3000 innych osób, instytucji i podmiotów gospodarczych. Według europejskich dyplomatów jedno z państw bałtyckich zgłosiło stanowczy sprzeciw wobec wykreślenia obu biznesmenów, co zablokowało przyjęcie pakietu pod przewodnictwem Irlandii w Radzie UE. Ambasadorzy wszystkich 27 krajów mają ponownie spotkać się we wtorek rano w Brukseli, aby kontynuować negocjacje. Czasu jest niewiele, ponieważ obecny reżim sankcyjny wygasa w nocy z wtorku na środę, o ile wszystkie państwa członkowskie formalnie nie zgodzą się na jego przedłużenie.

Interesy narodowe za żądaniami wykreślenia z listy

Obecny impas dyplomatyczny wynika z żądania Słowacji, która domagała się usunięcia Usmanowa z listy sankcyjnej. Słowacki minister spraw zagranicznych Juraj Blanár potwierdził wcześniej w tym roku, że Bratysława aktywnie wspierała oligarchę w jego działaniach przeciwko unijnym restrykcjom. Francja następnie poparła stanowisko Słowacji. Europejscy dyplomaci donoszą, że francuskie stanowisko było powiązane z negocjacjami w sprawie uwolnienia obywateli Francji przetrzymywanych w Azerbejdżanie, byłej republice radzieckiej, która konsekwentnie lobbowała w stolicach UE na rzecz usunięcia Usmanowa z czarnej listy. Choć rząd francuski odmówił komentarza w sprawie konkretnych negocjacji dotyczących zakładników i powołał się na szerokie przesłanki bezpieczeństwa narodowego, wysoki rangą dyplomata azerbejdżański zaprzeczył, jakoby Baku wywierało presję na Paryż. Luksemburg wprowadził własny warunek, nalegając, aby w przypadku usunięcia Usmanowa, z listy wykreślono również Michaiła Fridmana, powołując się na wielomiliardowe roszczenia prawne Fridmana wobec Luksemburga dotyczące zamrożonych aktywów i odszkodowań za sankcje.

Pakiet kompromisowy i cykl odnowienia

Ponieważ Unia Europejska wymaga jednomyślnej zgody wszystkich państw członkowskich na wprowadzenie lub odnowienie sankcji, poszczególne rządy dysponują prawem weta, które może wymusić ustępstwa lub doprowadzić do upadku całego systemu. W ramach kompromisu wynegocjowanego w Brukseli państwa członkowskie zgodziły się co do zasady na wykreślenie Usmanowa i Fridmana w zamian za przedłużenie pozostałych sankcji wobec około 3000 celów na 36 miesięcy. Od 2022 r. sankcje personalne wobec osób i firm oskarżanych o wspieranie rosyjskiej wojny na Ukrainie wymagają odnowienia co sześć miesięcy. Przedłużenie środków na trzy pełne lata zmniejszyłoby częstotliwość spornych negocjacji odbywających się dwa razy w roku. Dyplomaci zauważyli jednak, że zniesienie środków wobec Usmanowa niesie ze sobą ryzyka prawne, ponieważ inni objęci sankcjami Rosjanie mogliby wykorzystać tę decyzję jako precedens prawny do zaskarżenia własnych zamrożeń aktywów w UE przed sądem.

Kontrola prawna i aktywa finansowe

Zarówno Usmanow, jak i Fridman zostali objęci zamrożeniem aktywów i zakazami podróżowania w 2022 r. po inwazji Rosji na Ukrainę, przy czym unijne dokumenty wskazywały na bliskie relacje Usmanowa z prezydentem Rosji Władimirem Putinem jako uprzywilejowaną postacią na Kremlu. Usmanow zaprzeczył wszystkim oskarżeniom dotyczącym jego powiązań politycznych i wojskowych. Forbes oszacował niedawno łączny majątek Usmanowa na 14,1 mld dolarów, co odpowiada około 12,3 mld euro. 73-letni biznesmen pełnił wcześniej funkcję prezesa Międzynarodowej Federacji Szermierczej i posiadał znaczny pakiet mniejszościowy udziałów w angielskim klubie piłkarskim Arsenal. W Niemczech monachijska prokuratura prowadziła dochodzenie przeciwko Usmanowowi w sprawie podejrzeń o naruszenie przepisów o handlu zagranicznym i regulacji sankcyjnych, koncentrując się na zarzutach, że między kwietniem a wrześniem 2022 r. zapłacił około 1,5 mln euro za pośrednictwem podmiotów offshore w celu zabezpieczenia dwóch nieruchomości nad jeziorem Tegernsee. Prokuratorzy badali również niezadeklarowane aktywa luksusowe, w tym dzieła sztuki o wysokiej wartości, biżuterię i wina, zanim umorzyli postępowanie w zeszłym roku po wpłaceniu 10 mln euro tytułem ugody.