Grecja, Cypr i Izrael odrzucają turecko-libijskie memorandum jako naruszające prawa państw trzecich

Wspólne stanowisko w Atenach

Szefowie polityki obronnej oraz inni wysokiej rangi urzędnicy z ministerstw obrony Grecji, Cypru i Izraela spotkali się w czwartek, 5 listopada 2026 r., w Atenach. Trójstronne spotkanie koncentrowało się na zacieśnieniu współpracy obronnej oraz wspólnych wyzwaniach w zakresie bezpieczeństwa we wschodniej części Morza Śródziemnego. Strony wykorzystały je do ponownego wyrażenia wspólnego sprzeciwu wobec memorandum między Turcją a Libią, które ich zdaniem narusza suwerenne prawa państw trzecich i ignoruje międzynarodowe zasady jurysdykcji morskiej. We wspólnym oświadczeniu dodano, że memorandum nie może wywoływać skutków prawnych dla krajów trzecich. Ministerstwa podkreśliły, że trzy państwa potwierdziły swoje wspólne zaangażowanie na rzecz pokoju, stabilności, bezpieczeństwa i dobrobytu we wschodniej części Morza Śródziemnego oraz w całym regionie.

„Trzy strony potwierdziły, że współpraca obronna stanowi kluczowy filar trójstronnego partnerstwa.”

Memorandum a Republika Cypryjska

Memorandum znajduje się w centrum oświadczenia, a strony podkreśliły potrzebę przestrzegania prawa morza, zgodnie z międzynarodowym prawem zwyczajowym. Ponadto trzy ministerstwa potwierdziły swoje poparcie dla suwerenności, niepodległości i integralności terytorialnej Republiki Cypryjskiej, powołując się na odpowiednie rezolucje Rady Bezpieczeństwa ONZ oraz prawo międzynarodowe. Stwierdziły również, że żaden kraj w regionie nie powinien być wykorzystywany jako baza do działań zagrażających bezpieczeństwu regionalnemu, i wezwały do powstrzymania działań podważających stabilność we wschodniej części Morza Śródziemnego. Niektóre doniesienia wiązały ten komunikat z trwającymi pracami nad połączeniem elektroenergetycznym Great Sea Interconnector (GSI), o którym wspólne oświadczenie nie wspomina. Dokument powtarza również zaproszenie dla innych partnerów o zbieżnych poglądach do przyłączenia się do trójstronnych ram współpracy.

Przemysł obronny i bezpieczeństwo morskie

Znaczna część rozmów dotyczyła bezpieczeństwa morskiego oraz ochrony infrastruktury krytycznej we wschodniej części Morza Śródziemnego w czasie rosnących wyzwań dla szlaków energetycznych i transportu morskiego. Strony określiły współpracę energetyczną jako kluczowy czynnik stabilności i odporności regionalnej, sprzeciwiając się wszelkim próbom jej utrudniania. W kwestii przemysłu obronnego omówiono partnerstwa między przemysłami obronnymi, wspólne prace badawczo-rozwojowe oraz produkcję systemów obronnych, a także zacieśnienie współpracy technologicznej. Rozważano również utworzenie trójstronnej grupy roboczej ds. przemysłu obronnego, mającej na celu łączenie wspólnych zdolności, poprawę interoperacyjności i poszerzenie bazy przemysłowej partnerstwa. Strony zgodziły się zintensyfikować koordynację działań przeciwko wspólnym zagrożeniom, w tym terroryzmowi, rozprzestrzenianiu zaawansowanych systemów uzbrojenia oraz destabilizującym działaniom aktorów państwowych i niepaństwowych.

Tło i kalendarium

Obecna współpraca opiera się na Wspólnej Deklaracji przyjętej podczas szczytu przywódców w Jerozolimie 22 grudnia 2025 r. Libijska Izba Reprezentantów ratyfikowała memorandum turecko-libijskie 20 października 2026 r., co do którego trzy ministerstwa nie odniosły się w swoim oświadczeniu w kontekście konkretnego kroku. Spotkanie w Atenach odbyło się około dwa tygodnie później, 5 listopada. Chronologię tych wydarzeń przedstawiono poniżej.

Oświadczenie nie zawierało harmonogramu prac grupy roboczej ani informacji o kolejnym spotkaniu, dlatego dalsze konkretne kroki pozostają niejasne na podstawie opublikowanych tekstów.