Grecja przekazuje Bułgarii szczątki cara Samuela w zamian za 48 relikwii klasztornych

Dyplomatyczne przekazanie w Salonikach

Rankiem 3 października 2026 r. premier Grecji Kyriakos Mitsotakis oraz premier Bułgarii Rumen Radew spotkali się w Muzeum Kultury Bizantyjskiej w Salonikach na oficjalnej ceremonii przekazania artefaktów. Grecka minister kultury Lina Mendoni oraz bułgarski minister kultury Ewtim Miłoszew podpisali i wymienili protokoły, finalizując porozumienie wypracowane po dekadach dwustronnych negocjacji. Na mocy umowy Grecja przekazała materiał antropologiczny zidentyfikowany jako szczątki cara Samuela, przechowywany dotąd w salonickim muzeum. W zamian Bułgaria zgodziła się zwrócić 48 świętych relikwii kościelnych, wywiezionych z greckich klasztorów podczas I wojny światowej.

Transport wojskowy i uroczystości w Sofii

Po ceremonii w Salonikach szczątki cara Samuela umieszczono na pokładzie wojskowego samolotu transportowego, który udał się do stolicy Bułgarii. Maszynę eskortowały dwie pary myśliwców MiG-29 i F-16. Na pokładzie znajdowali się bułgarscy dygnitarze, w tym Radew, wicepremier Iwo Christow oraz Miłoszew. Po wylądowaniu w Sofii przedstawiciele bułgarskiego rządu oraz kompania honorowa przyjęli trumnę z honorami wojskowymi i salwą 21 wystrzałów. Zaplanowano uroczystą procesję publiczną do bazyliki św. Zofii, gdzie po nabożeństwie szczątki spoczną w sarkofagu, umożliwiając obywatelom oddanie hołdu władcy.

Dziedzictwo historyczne i spory wewnętrzne

Car Samuel rządził państwem bułgarskim od 997 r. do śmierci w 1014 r., prowadząc długotrwałe kampanie przeciwko Cesarstwu Bizantyjskiemu w obronie autonomii i terytorium Bułgarii. Grecki archeolog, profesor Nikolaos Moutsopoulos, odkrył kości władcy 60 lat temu w rejonie przygranicznym w pobliżu jeziora Prespa w północnej Grecji. Choć Bułgarzy czczą Samuela jako bohatera narodowego i symbol tożsamości, wymiana wywołała w Grecji debatę jeszcze przed przekazaniem szczątków. Część greckich naukowców i duchownych wyraziła sprzeciw, krytykując zwrot 48 przedmiotów klasztornych jako niewystarczającą rekompensatę za szczątki władcy.

Jeśli w przeszłości car Samuel nas dzielił, mogę powiedzieć, że dziś nas łączy. Wzmacnia naszą współpracę strategiczną i czyni historyczne relacje między naszymi państwami i narodami jeszcze silniejszymi.

Międzynarodowa restytucja i kampania o Partenon

Podczas uroczystości Mitsotakis powiązał dwustronną wymianę z trwającą kampanią Aten na rzecz odzyskania marmurów z Partenonu, znajdujących się w British Museum w Londynie. Grecki premier argumentował, że 2500-letnie rzeźby, usunięte z Akropolu, powinny zostać zwrócone w obliczu ewolucji globalnych norm dotyczących dziedzictwa historycznego.

Społeczność międzynarodowa zasadniczo przewartościowuje swoje długoletnie stanowisko w sprawie ochrony dziedzictwa kulturowego. Tę zmianę ucieleśnia dzisiejsza inicjatywa, która opiera się na oczywistej zasadzie, że zabytki i pamiątki historyczne nie mogą być traktowane jako łupy wojenne ani jako wynik okoliczności zaistniałych po ich powstaniu.

Mitsotakis wyraził nadzieję, że porozumienie pogłębi współpracę kulturalną między Atenami a Sofią, umożliwiając w przyszłości restytucję kolejnych historycznych relikwii między sąsiednimi państwami.