Setna rocznica urodzin Michela Foucaulta: nowe publikacje, wystawa w Collège de France i debata o władzy

Życie w Poitiers i Paryżu

Michel Foucault urodził się jako Paul-Michel 15 października 1926 roku w Poitiers. Był najstarszym synem chirurga i profesora anatomii Paula-André Foucaulta oraz Anne Malapert. Zmarł 25 czerwca 1984 roku w Paryżu w wieku 57 lat w wyniku powikłań związanych z zakażeniem wirusem HIV. Jego pierwsza książka, studium choroby psychicznej i osobowości, ukazała się w 1954 roku. Później opublikował m.in. „Historię szaleństwa w dobie klasycyzmu” (1961) oraz „Nadzorować i karać” (1975). Od 1976 roku pracował nad „Historią seksualności”, którą planował jako sześciotomowe dzieło.

Niepublikowane prace i wystawa w Collège de France

Z okazji rocznicy ukazują się dwa niepublikowane wcześniej teksty. Wydawnictwo Seuil publikuje „La Place de l'homme dans la pensée occidentale moderne” (324 strony, 27 euro) – zapis kursu, który Foucault prowadził w Tunisie w latach 1966–1967. Flammarion wydaje „La Croisade des enfants” pod redakcją Arianny Sforzini i Henri-Paula Fruchauda (304 strony). Gallimard publikuje „Iran, quand la terre tremble” (400 stron, 24,50 euro w druku lub 18 euro w wersji cyfrowej), czyli reportaże Foucaulta z lat 1978–1979. Collège de France organizuje wystawę „Michel Foucault, une aventure intellectuelle”, której kuratorem jest antropolog Didier Fassin. Fassin wydał również w wydawnictwie La Découverte wykłady o Foucaultcie pod tytułem „Ainsi pensait Michel Foucault”.

Wykłady, metoda i Iran

Środowe wykłady Foucaulta w Collège de France w latach 70. i na początku 80. przyciągały tłumy, które ustawiały się w wielogodzinnych kolejkach, a transmisje z zajęć wyświetlano w innych salach budynku, jak wspomina dziennik DIE WELT. Filozof pojawiał się o dziesiątej, czytał przez dokładnie godzinę z rękopisu swojej kolejnej książki i wychodził bocznymi drzwiami bez pożegnania. Wywiad w „La Libre” opisuje jego metodę, inspirowaną Nietzschem, polegającą na nieprzyjmowaniu świata takim, jakim jest. Tekst przywołuje przykład szaleństwa, które w średniowieczu było tolerowane jako zjawisko marginalne, w epoce klasycznej zostało odizolowane, a od XIX wieku zaczęto je traktować jako chorobę. 14 października „Le Monde” opublikował esej Christiana Jambeta z Académie française na temat Foucaulta i Iranu.

Władza, nadzór i prawda dzisiaj

RP Online powraca do jego analizy Panoptikonu Jeremy'ego Benthama – więzienia z celami rozmieszczonymi w pierścieniu wokół centralnej wieży strażniczej. Foucault argumentował, że możliwość stałej obserwacji skłania ludzi do kontrolowania własnego zachowania. Choć wieża zniknęła, spojrzenie zwielokrotniło się poprzez kamery, platformy, rankingi i algorytmy. Specjalista od twórczości Foucaulta, Frédéric Gros, powiedział RP Online, że człowiek ery cyfrowej nie jest już tylko obiektem nadzoru, ale staje się jego aktorem, a społeczeństwa cyfrowe wykształcają wzajemną kontrolę. SRF zauważa, że polubienia, rankingi i cele fitness pokazują władzę działającą bez wydawania poleceń. Zwraca też uwagę, że Foucaulta często błędnie interpretuje się jako negującego prawdę, podczas gdy w rzeczywistości interesowało go, dlaczego ludzie ufają niektórym głosom bardziej niż innym. Wywiad w „La Libre” przytacza dane z francuskich więzień: co drugi osadzony w lokalnych zakładach karnych nie ma pracy, a trzech na czterech należy do mniejszości etnicznych, podczas gdy politycy i policjanci w dużej mierze unikają kary więzienia niezależnie od popełnionych czynów.

Niedokończone archiwum

„Der Standard” opisuje archiwum Foucaulta jako wciąż dostarczające nowego materiału. Jego śmierć z powodu AIDS w 1984 roku przerwała badania, jednak niemal co roku z archiwum wydobywane są nieznane dotąd teksty. „Der Standard” wskazuje, że jego późniejsze rękopisy, dotyczące projektu „Historia seksualności”, były w dużej mierze ukończone w chwili jego śmierci.