Sejm jednogłośnie przyjął ustawę o asystencji osobistej dla 100 tys. osób z niepełnosprawnościami

Jednogłośne głosowanie po latach starań

18 września 2026 r. Sejm przyjął stosunkiem głosów 443 do 0 ustawę ustanawiającą systemową asystencję osobistą dla osób z niepełnosprawnościami w Polsce. Projekt, który trafia teraz do Senatu, jest efektem prac parlamentarnych rozpoczętych w grudniu 2025 r. nad trzema konkurencyjnymi propozycjami rządowymi, prezydenckimi i poselskimi. Przyjęty tekst opiera się na projekcie rządowym przygotowanym w biurze byłego pełnomocnika rządu ds. osób niepełnosprawnych Łukasza Krasonia. Głosowanie poprzedziły lata nacisków społecznych, w tym protesty w Sejmie organizowane przez aktywistów w 2018 i 2023 r. Według prognoz Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nowy system obejmie około 100 tys. obywateli.

Zakres i kryteria kwalifikacji

Zgodnie z przyjętymi ramami, systemowa asystencja ruszy w 2028 r. dla osób w wieku od 18 do 65 lat, które uzyskają co najmniej 80 punktów w oficjalnej skali potrzeby wsparcia. W 2030 r. zakres zostanie rozszerzony o młodzież w wieku od 13 do 18 lat. Kwalifikujący się dorośli otrzymają od 20 do 240 godzin dedykowanej opieki asystenckiej miesięcznie, natomiast uprawnieni niepełnoletni od 20 do 80 godzin miesięcznie. Obowiązki asystenta obejmują pomoc w codziennej higienie, czynnościach domowych i wsparcie w mobilności. Posłowie przyjęli poprawkę partii Razem wydłużającą ważność decyzji o przyznaniu asystencji z trzech do pięciu lat. Usługę będą organizować lokalnie powiaty, bezpośrednio lub poprzez umowy z organizacjami pozarządowymi.

Alokacje budżetowe i finansowanie przejściowe

Wiceminister rodziny i pełnomocnik rządu ds. osób niepełnosprawnych Monika Sikora poinformowała, że całkowity koszt ustawy wyniesie 50 mld PLN w ciągu pierwszych dziesięciu lat. Termin rozpoczęcia przesunięto na 2028 r. (rok później niż pierwotnie zakładano), aby uwzględnić ograniczenia budżetowe i przygotowania administracyjne. Przed ustawowym startem ministerstwo ogłosiło 1,2 mld PLN finansowania pomostowego na 2027 r. w ramach corocznych programów Funduszu Solidarnościowego. Ta przejściowa alokacja obejmuje 880 mln PLN dla jednostek samorządu terytorialnego i 320 mln PLN dla organizacji społecznych. Łączna suma na 2027 r. jest o ponad 200 mln PLN niższa niż łączne wydatki na programy w 2026 r.

Zastrzeżenia i droga do Senatu

Mimo jednogłośnego głosowania, kluczowe aspekty ustawy budziły zastrzeżenia podczas prac komisji. Sejm odrzucił poprawki PiS i prezydenta, które miały włączyć osoby powyżej 65. roku życia oraz obniżyć próg kwalifikacji do 70–79 punktów. Organizacje osób z niepełnosprawnościami wskazywały, że próg 80 punktów wyklucza większość osób głuchych i niewidomych, które zazwyczaj uzyskują od 50 do 60 punktów. Rzecznik Praw Obywatelskich, wcześniej Marcin Wiącek, a obecnie Sylwia Gregorczyk-Abram, kwestionował również stosowanie umów cywilnoprawnych zamiast stałych umów o pracę dla asystentów.

Bartosz Tarnowski, reprezentujący Polski Forum Osób z Niepełnosprawnościami podczas obrad parlamentarnych, zauważył, że przed zakończeniem procesu legislacyjnego pozostają istotne wyzwania.

Teraz czeka nas Senat i musimy o tym myśleć. To nie jest poprawka czy mała ustawa, ale nowe rozwiązanie systemowe. Gigantyczna zmiana. I trzeba zrobić wszystko, żeby to dobrze działało. Kilka rozwiązań budzi poważny niepokój.