Premier Grecji odrzuca warunki wypożyczenia rzeźb Partenonu, rozmowy w Londynie utknęły w martwym punkcie

Zerwanie dwustronnych rozmów

Negocjacje między rządem Grecji a British Museum dotyczące rzeźb Partenonu utknęły w martwym punkcie po pięciu latach formalnych rozmów. Obie strony wznowiły dialog w 2021 roku, aby uregulować status artefaktów z V wieku p.n.e. przechowywanych w Londynie. Według greckich urzędników rozmowy zakończyły się impasem z powodu braku wymiernych postępów oraz utrzymujących się sporów o prawo własności. British Museum utrzymuje, że brytyjskie prawo uniemożliwia trwałe usunięcie obiektów ze zbiorów, ograniczając wszelkie potencjalne porozumienia do tymczasowego wypożyczenia. Greccy negocjatorzy odrzucili ramy wypożyczenia, ponieważ udział w takim porozumieniu oznaczałby milczące uznanie brytyjskiego tytułu własności do marmurów.

Rozbieżne stanowiska prawne i kwestie własności

Spór koncentruje się na przejęciu rzeźb przez lorda Elgina, który usunął je z Akropolu w latach 1801–1812, a następnie sprzedał brytyjskiemu rządowi w 1816 roku. Greckie Ministerstwo Kultury podaje, że około 60% zachowanych elementów rzeźbiarskich z Partenonu znajduje się w Londynie, a pozostała część jest eksponowana głównie w Muzeum Akropolu w Atenach. Choć strona brytyjska powoływała się wcześniej na osmańskie zezwolenie w celu uzasadnienia działań Elgina, greckie władze utrzymują, że wywóz był nielegalny. Przedstawiciele Turcji w UNESCO poparli stanowisko Grecji, stwierdzając, że w archiwach państwowych Imperium Osmańskiego nie ma śladu takiego dekretu. Grecja złożyła pierwszy formalny wniosek dyplomatyczny o trwały zwrot artefaktów w 1983 roku i konsekwentnie odmawia uznania prawnej własności powierników muzeum.

Nieudane modele kompromisowe

Negocjatorzy spędzili ostatnie lata na badaniu alternatywnych rozwiązań mających na celu obejście przeszkód prawnych dotyczących własności. W 2024 roku dyskusje dotyczyły porozumienia hybrydowego, w ramach którego Grecja wysyłałaby do Londynu rotacyjne wystawy rzadkich antyków klasycznych jako zabezpieczenie w zamian za rzeźby. Przewodniczący British Museum George Osborne zaproponował wcześniej jednoczesne wystawianie marmurów w Londynie i Atenach, aby stworzyć partnerską współpracę. Brytyjscy urzędnicy przywoływali również tymczasowe wypożyczenie francuskiej, niemal 70-metrowej tkaniny z Bayeux do Wielkiej Brytanii jako potencjalny precedens dla współpracy muzealnej. Ateny odrzuciły to porównanie, argumentując, że francuska tkanina ma niepodważalną historię własności i nigdy nie została rozdzielona na osobne fragmenty.

Dyrektor British Museum Nicholas Cullinan odniósł się do negocjacji w komentarzach przekazanych przez rzeczników muzeum po doniesieniach o wstrzymaniu rozmów.

Każdy przypadek relacji kulturowych jest inny, więc nie ma jednego uniwersalnego modelu. Biorąc to pod uwagę, można mieć nadzieję, że fakt, iż potrzeba było kilku prób, aby doszło do wypożyczenia tkaniny z Bayeux, może dać cień nadziei na postęp. Mam nadzieję, że uda się osiągnąć wymierne rezultaty. Byłoby wspaniale.

Mitsotakis apeluje o rozwiązanie polityczne

Premier Grecji Kyriakos Mitsotakis odniósł się do impasu w artykule opublikowanym 24 września 2026 roku. Mitsotakis argumentował, że dzielenie fryzu i frontonów Partenonu między Londyn a Ateny jest równoznaczne z przecięciem tkaniny z Bayeux na pół i wystawieniem każdej części w innym kraju. Premier potwierdził, że Grecja nigdy nie zaakceptuje umowy o wypożyczeniu skarbów, które określił jako skradzione elementy architektoniczne ateńskiej demokracji. Mitsotakis wskazał, że brytyjski premier Andy Burnham wyraził wcześniej poparcie dla zwrotu marmurów Grecji, wzywając przywódców politycznych do przełamania podziałów poprzez bezpośrednie działania rządowe. Publiczny apel nastąpił po spotkaniu Mitsotakisa z dyrektorem generalnym UNESCO Khaledem El-Enany, które odbyło się 11 września, podczas którego Ateny powtórzyły, że całkowite zjednoczenie rzeźb pozostaje trwałym celem dyplomatycznym.