Rosja występuje z europejskiej konwencji antytorturowej, kończąc niezależny monitoring więzień

Wystąpienie wchodzi w życie

Rosja formalnie wystąpiła z Europejskiej konwencji o zapobieganiu torturom oraz nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu. Rada Europy przekazała, że decyzja weszła w życie w niedzielę 1 listopada 2026 r. Moskwa powiadomiła organizację o swojej decyzji 30 października 2025 r., a wystąpienie miało stać się skuteczne rok po tym zawiadomieniu. Rosja była stroną konwencji od 1998 r., a Rada podkreśla, że wyjście z niej kończy wszelki niezależny monitoring rosyjskich miejsc odosobnienia.

Co kończy się wraz z wystąpieniem

Europejski Komitet do spraw Zapobiegania Torturom (CPT) przeprowadził w latach 1998–2021 30 wizyt w Rosji, podczas których skontrolował ponad 450 miejsc odosobnienia. Rosja była jedynym państwem, które niemal nigdy nie zezwalało na publikację raportów z tych wizyt; upubliczniono zaledwie cztery z nich. Nieopublikowane dokumenty obejmują raporty z wizyt regularnych i specjalnych, w tym 10 wizyt w Czeczenii i na Północnym Kaukazie w latach 2000–2017. Według Rady, Rosja w każdej chwili może zezwolić na publikację tych dokumentów. Przewodniczący komitetu, Alan Mitchell, stwierdził, że wystąpienie oznacza koniec jakiegokolwiek niezależnego monitoringu miejsc odosobnienia na terytorium Federacji Rosyjskiej.

Wizyty w Rosji30

Skontrolowane miejsca odosobnienia (ponad 450)450

Opublikowane raporty4

Wizyty w Rosji

30

Skontrolowane miejsca odosobnienia (ponad 450)

450

Opublikowane raporty

4

Dane z tekstu artykułu

Zarzuty i porównanie z Ukrainą

Po pełnoskalowej inwazji na Ukrainę Rada otrzymała wiele doniesień o domniemanych torturach i złym traktowaniu w rosyjskich ośrodkach detencyjnych oraz na okupowanych terytoriach Ukrainy. Ponieważ Moskwa odmówiła współpracy, CPT nie mogło odwiedzić Rosji, aby ocenić te twierdzenia. Obrońcy praw człowieka od dawna wskazują, że tortury i poniżające traktowanie są powszechne na rosyjskich komisariatach i w więzieniach. Relacje ukraińskich jeńców wojennych uwolnionych w ramach wymian opisują tortury w Rosji, a doniesienia różnią się co do skali, przy czym niektórzy opisują je jako zjawisko niemal powszechne, inni jako występujące w dużej części przypadków. Rada zestawia to z Ukrainą, której władze nadal zapewniają komitetowi dostęp do każdego miejsca odosobnienia na terytorium Ukrainy w dowolnym wybranym przez komitet czasie i automatycznie publikują raporty CPT.

Powód podany przez Moskwę i szerszy kontekst

Moskwa uzasadniła swoje wystąpienie stwierdzeniem, że nie może już brać udziału w pracach komitetu. Rosja została wykluczona z Rady Europy w 2022 r. z powodu wojny na Ukrainie. Stanowisko Rady jest takie, że dopóki Rosja pozostaje poza konwencją, komitet nie ma możliwości sprawdzania warunków w rosyjskich więzieniach i innych miejscach odosobnienia. Wystąpienie ogłoszono w 2025 r., a weszło w życie 1 listopada 2026 r., więc reżim inspekcyjny konwencji nie ma już zastosowania do Rosji.