Gwinea Bissau głosuje w referendum konstytucyjnym nad rozszerzeniem uprawnień prezydenta

Ramy transformacji i głosowanie

Wyborcy w Gwinei Bissau zdecydują 30 sierpnia 2026 r., czy zatwierdzić nową konstytucję, która zastępuje system półprezydencki silnym reżimem prezydenckim. Narodowa Rada Przejściowa (CNT) zatwierdziła projekt tekstu 13 stycznia 2026 r. po zamachu stanu z 26 listopada 2025 r. Oficerowie wojskowi przejęli kontrolę trzy dni po wyborach powszechnych z 23 listopada 2025 r., przerywając proces na dzień przed planowanym ogłoszeniem wyników prezydenckich. Generał Horta Inta-A Na Man został prezydentem tymczasowym po przejęciu władzy. Referendum rozstrzygnie, czy nowa ustawa zasadnicza wejdzie w życie przed wyborami prezydenckimi i parlamentarnymi zaplanowanymi na 6 grudnia 2026 r.

Uprawnienia wykonawcze i zmiany strukturalne

Projekt konstytucji przyznaje prezydentowi znaczną władzę wykonawczą, ograniczając jednocześnie rolę premiera. Zgodnie z proponowaną ustawą, głowa państwa formalnie przewodniczy Radzie Ministrów, gdzie zapadają decyzje polityczne. Prezydent może również mianować premiera spoza większości parlamentarnej. Ponadto tekst zmniejsza liczbę miejsc w parlamencie krajowym ze 102 do 65. Projekt modyfikuje również zasady głosowania dla obywateli mieszkających za granicą, którzy zachowają prawo głosu w wyborach parlamentarnych, ale nie będą mogli głosować w wyborach prezydenckich.

Argumenty za stabilnością instytucjonalną

Zwolennicy twierdzą, że nowy tekst rozwiąże trwające dekady tarcia instytucjonalne między głową państwa a szefem rządu. Działania kampanijne zakończyły się 28 sierpnia 2026 r., a urzędnicy tymczasowi, wojskowi i sojusznicy byłego prezydenta Umaro Sissoco Embaló prowadzili działania informacyjne w Bissau, Biombo, Gabú i Bafatá. Zgromadzenia publiczne pozostały ograniczone, co wymusiło wizyty od drzwi do drzwi. Prawnik i profesor nauk politycznych José Paulo Semedo stwierdził, że poprzednia ustawa powodowała ciągłe konflikty polityczne.

Większość konfliktów politycznych, które mieliśmy przez 30 lat, odkąd obowiązuje ta Konstytucja, wynika z walki o władzę między premierem a prezydentem. Teraz sprawa jest jasna: głowa państwa przewodniczy Radzie Ministrów, gdzie zapada większość decyzji.

Była minister Conceição Évora również poparła tekst, argumentując, że rewizja konstytucji była spóźniona.

Zagłosuję na tak i wzywam wszystkich, którzy mnie słyszą i śledzą, aby głosowali NA TAK, ponieważ o rewizji konstytucji dyskutowano od dawna. Nie zrobiono tego wcześniej. Dziś, pomimo okoliczności zamachu stanu i posiadania wojskowego prezydenta tymczasowego, rewizja ta została dokonana i zgadzam się z nią. Wiele się zmieni, co moim zdaniem przyniesie korzyści mieszkańcom Gwinei.

Opozycja wzywa do bojkotu

Główne partie opozycyjne i grupy społeczeństwa obywatelskiego odrzuciły referendum, wzywając obywateli do pozostania w domach. Afrykańska Partia Niepodległości Gwinei i Zielonego Przylądka (PAIGC) oraz koalicja PAI-Terra Ranka opisują głosowanie jako próbę legitymizacji zamachu stanu z listopada 2025 r. Lider PAIGC i wybrany przewodniczący parlamentu Domingos Simões Pereira opublikował z Portugalii nagranie wideo, w którym wzywa do aktywnego bojkotu.

W niedzielę zostańmy w domach. To sposób nie tylko na obronę naszej wolności, ale także na zachowanie demokracji i podtrzymanie nadziei, że prawda zwycięży jutro.

Platforma opozycyjna Frente Única określiła referendum jako farsę, która ignoruje zwycięstwo wyborcze z listopada 2025 r. przypisywane Fernando Diasowi da Costa. Deputowany PAIGC Iancuba Privado zauważył, że ograniczenia wieców partyjnych uniemożliwiają otwartą debatę. Grupy opozycyjne wskazują również na Protokół ECOWAS w sprawie demokracji i dobrego rządzenia, który zabrania zmian zasad wyborczych w ciągu sześciu miesięcy przed wyborami.