Wielka Brytania i UE uzgodniły projekt zniesienia barier w eksporcie żywności po brexicie

Projekt porozumienia

Wielka Brytania i UE uzgodniły projekt porozumienia w sprawie zasad sanitarnych i fitosanitarnych (SPS) w handlu żywnością i produktami rolnymi, jak poinformowano we wtorek, 3 listopada. Dokument liczy 200 stron i został przekazany państwom członkowskim UE w Brukseli przed spotkaniem ambasadorów w środę, 4 listopada. Źródła przekazały dziennikowi The Guardian, że tekst jest ostateczny i nie będzie renegocjowany. Według BBC, podobne projekty dotyczą handlu emisjami oraz programu wymiany młodzieżowej, a także przygotowano 15-stronicowy projekt wspólnego oświadczenia liderów. Porozumienie w sprawie żywności jest jak dotąd najważniejszym elementem tzw. resetu brexitowego.

Co zmieni porozumienie

Według BBC, umowa wyeliminuje konieczność posiadania świadectw zdrowia w eksporcie, certyfikatów fitosanitarnych, opłat za inspekcje, certyfikatów ekologicznych oraz niektórych opłat portowych i za pobieranie próbek w handlu z UE. BBC szacuje koszt dwóch z tych dokumentów na 200 funtów za świadectwo zdrowia i 25 funtów za certyfikat fitosanitarny. Eksport świeżych kiełbas, burgerów, skorupiaków z brytyjskich wód oraz sadzeniaków mógłby zostać wznowiony, a brytyjskie zwierzęta domowe mogłyby ponownie wjeżdżać do UE z paszportami. W zamian Wielka Brytania zobowiązałaby się do przestrzegania i dostosowywania się do istniejących unijnych przepisów dotyczących standardów roślinnych, zwierzęcych i żywnościowych, co jest mechanizmem znanym jako „dynamiczne dostosowanie”.

Świadectwo zdrowia w eksporcie200

Certyfikat fitosanitarny25

Świadectwo zdrowia w eksporcie

200 £

Certyfikat fitosanitarny

25 £

Dane z tekstu artykułu

Straty handlowe i uzasadnienie ekonomiczne

Krajowy Związek Rolników (National Farmers' Union) poinformował w październiku, że brytyjski eksport żywności do UE spadł o jedną trzecią od czasu brexitu, przy czym najbardziej ucierpiały jaja, kurczaki i produkty ziemniaczane. Handel z Europą również zmalał o jedną trzecią od 2019 roku. Małe delikatesy i inni sprzedawcy detaliczni mogliby ponownie kupować mniejsze partie sera i wina, co stało się niemożliwe po wprowadzeniu kontroli w 2022 roku, które podniosły koszty. Rząd twierdzi, że brytyjska gospodarka zyska docelowo 5,1 mld funtów rocznych korzyści. William Bain, dyrektor ds. polityki handlowej w British Chambers of Commerce, opisał wspólne zasady jako koszt, który biznes uważa za akceptowalny w zamian za niższe koszty i szybszy dostęp do rynku.

Harmonogram i szczyt

Nie oczekuje się, by umowa weszła w życie przed pierwszym kwartałem 2028 roku, ponieważ zmiana premiera Wielkiej Brytanii opóźniła drugi szczyt UE-UK o sześć miesięcy. Szczyt ten zaplanowano na 20 listopada, kiedy to Andy Burnham i przywódcy UE mają wydać wspólne oświadczenie. Gdy porozumienie zostało w dużej mierze uzgodnione w maju, Defra informowała, że spodziewa się wdrożenia w kolejnym maju, jednak obecnie przekazała branży, że harmonogram może przesunąć się na 2028 rok. Kluczowe produkty, takie jak zboża uprawiane w tym roku przy użyciu fungicydów jeszcze niezatwierdzonych w UE, otrzymają dodatkowy sześciomiesięczny okres przejściowy. Opóźnienie wynika z konieczności dynamicznego dostosowania brytyjskiego ustawodawstwa dotyczącego standardów żywności do przepisów UE.

Program wymiany młodzieżowej jest nadal przedmiotem negocjacji, a Wielka Brytania złożyła w ostatniej chwili propozycję dotyczącą czesnego dla młodych Europejczyków, aby przełamać impas. Pod koniec października Komisja Europejska była na tyle zaniepokojona, że ambasadorzy UE rozważali rozdzielenie kwestii opłat i negocjowanie jej oddzielnie przez kolejne sześć miesięcy.

Reakcja w Irlandii Północnej

Lider DUP Gavin Robinson stwierdził, że porozumienie nie idzie wystarczająco daleko i świadczy o braku ambicji rządu. Zgodnie z obecnymi zasadami Irlandia Północna już przestrzega unijnych przepisów SPS, co doprowadziło do powstania granicy na Morzu Irlandzkim z kontrolami towarów przybywających z reszty Wielkiej Brytanii. Projekt zniósłby te kontrole tylko wtedy, gdyby Wielka Brytania dostosowała się w ten sam sposób. Robinson, wypowiadając się we wtorek dla BBC Radio Ulster, powiedział, że nie zgadza się z podejściem rządu:

„Nie zgadzam się z podejściem rządu do ich zaangażowania w relacje z Unią Europejską.”

Robinson argumentował również, że ustalenia celne nadal traktują Irlandię Północną inaczej niż resztę Wielkiej Brytanii. DUP zawiesiła podział władzy w Stormont na dwa lata w latach 2022–2024 w proteście przeciwko tym barierom, powracając na początku 2024 roku po tym, jak poprzedni rząd konserwatywny uzgodnił z UE Ramę Windsorską.

Kontekst polityczny

Premier Andy Burnham oświadczył, że nie zaproponował powrotu do swobody przemieszczania się między Wielką Brytanią a UE. Wezwał jednak do uczciwej dyskusji na temat tego, jak tymczasowa migracja z Europy ustąpiła miejsca długoterminowemu osiedlaniu się na większą skalę od czasu brexitu. Partia Konserwatywna pod rządami byłego premiera Borisa Johnsona stanowczo odrzuciła dynamiczne dostosowanie podczas pierwotnych negocjacji brexitowych z UE.