Francja zbuduje samodzielnie myśliwiec nowej generacji do 2040 r. po upadku programu FCAS

Koniec flagowego projektu

Francusko-niemiecko-hiszpański Future Combat Air System (FCAS, lub SCAF po francusku) został formalnie porzucony. Kanclerz Friedrich Merz i prezydent Emmanuel Macron zdecydowali w poniedziałek 8 czerwca o zakończeniu programu po miesiącach impasu między dwoma głównymi wykonawcami, Dassault i Airbusem. Projekt został uruchomiony w 2017 r. przez Macrona i ówczesną kanclerz Angelę Merkel, a dwa lata później dołączyła Hiszpania. Miał zastąpić francuskiego Rafale i niemieckiego Eurofighter Typhoon od lat 40. XXI wieku.

Osiem lat wysiłku, 2,5 mld inwestycji.

Francuska minister obrony Catherine Vautrin powiedziała w środę 10 czerwca przed Senatem, że prawie cała ta kwota pozwoli Francji kontynuować prace nad myśliwcem do 2040 r. Określiła francuski zespół przemysłowy (Dassault, Safran, Thalès) jako jedyny w Europie zdolny do samodzielnej produkcji samolotu bojowego.

Dlaczego upadł

Oficjalne wyjaśnienie wskazuje na nierozwiązany spór przemysłowy. Dassault, reprezentujące Francję, domagało się przywództwa w projektowaniu myśliwca. Airbus, mówiący w imieniu Niemiec i Hiszpanii, chciał równorzędnych praw do rozwoju. Mediacja polityczna nie zdołała zasypać przepaści. Poza salą posiedzeń zmienił się kontekst strategiczny. Dyrektor generalny Airbusa Guillaume Faury powiedział pod koniec maja, że wojna na Ukrainie uczyniła projekt przestarzałym. Masowe użycie dronów ujawniło ograniczenia załogowych myśliwców, a siły powietrzne mają obecnie rozbieżne wymagania, które sprawiają, że kompromisy projektowe są mniej akceptowalne.

Kompromis w projekcie jest coraz mniej akceptowalny.

Konsultant z Roland Berger, Florian Aknin, zauważył, że FCAS został pomyślany w czasach, gdy budżety obronne były stagnujące lub kurczyły się, a logiką było dzielenie kosztów. Dziś budżety rosną, aby przeciwdziałać rosyjskiemu zagrożeniu i wycofaniu się USA z NATO, co całkowicie zmienia rachunek.

Samodzielna droga Francji

Vautrin zapewniła, że 2,5 mld euro już zaangażowane nie jest stracone. Połowa poszła na w pełni suwerenny rozwój, a połowa na prace partnerskie. Przedstawiła wynik jako przewagę techniczną dla francuskiej suwerenności. Dyrektor generalny Dassault, Éric Trappier, wcześniej stwierdził, że jego firma może samodzielnie zbudować przyszły europejski myśliwiec, jeśli będzie to konieczne. Jednak ekonomista Julien Malizard z Institut des hautes études de défense nationale ostrzegł, że myśliwiec nowej generacji stanowi skok technologiczny wykraczający poza programy Mirage i Rafale, a jego finansowanie w ramach obecnej ustawy o programowaniu wojskowym będzie trudne.

Przemysłowo Francja ma doświadczenie z Mirage i Rafale, co pokazuje nasze umiejętności, ale to skok technologiczny. To gigantyczny projekt i biorąc pod uwagę obecną ustawę o programowaniu wojskowym, będzie trudno go sfinansować.

Następny ruch Niemiec

Oczekuje się, że Airbus sformalizuje w czwartek 11 czerwca w Berlinie sojusz ośmiu głównie niemieckich firm w celu opracowania alternatywnego myśliwca szóstej generacji. Źródła branżowe cytowane przez AFP określiły ten ruch jako lobbing, a nie poważne konsorcjum, zwracając uwagę na brak firm hiszpańskich i włączenie producenta pocisków MBDA, który nie ma bezpośredniej roli w rozwoju płatowca. Jeden z ekspertów zauważył, że Airbus nie ma wewnętrznych zdolności do zbudowania myśliwca od podstaw, opierając się na BAE Systems i Leonardo przy Eurofighterze.

Co pozostaje z FCAS

Nie każdy element programu jest martwy. Merz zasygnalizował, że chce kontynuować inne strumienie prac FCAS z Francją, szczególnie bezpieczną cyfrową chmurę bojową. Reuters poinformował, że systemy wokół myśliwca mogą być nadal rozwijane pod nazwą FCAS jako środek ratowania twarzy. Ministrowie obrony obu krajów mają za zadanie przedstawić ramy współpracy do następnego spotkania rządów francusko-niemieckiego w lipcu.

Kwestia finansowania

Pełny program FCAS, w tym drony i chmura bojowa, szacowano na ponad 100 mld euro. Po wyjściu Berlina z głównego projektu myśliwca, pytanie, jak Francja sfinansuje samodzielne wysiłki, pozostaje otwarte. Les Echos podaje, że odpowiedź na korytarzach parlamentu i ministerstwa obrony brzmi po prostu „joker” (pas). Modernizacja samego Rafale do standardu F5, mająca umożliwić kontrolę dronów i walkę kooperacyjną, już napotyka trudności, a Zjednoczone Emiraty Arabskie były w pewnym momencie gotowe do jej współfinansowania.