Polska wprowadza transkrypcję zagranicznych aktów małżeństw osób tej samej płci w urzędach stanu cywilnego

23 sierpnia 2026 r. weszło w życie rozporządzenie wydane przez wicepremiera i ministra cyfryzacji Krzysztofa Gawkowskiego. Dokument, pierwotnie ogłoszony 22 maja 2026 r., aktualizuje wzory dokumentów stosowane w rejestracji stanu cywilnego. Dzięki zmodyfikowanemu systemowi urzędy stanu cywilnego w całym kraju mogą przetwarzać i transkrybować zagraniczne akty małżeństw par jednopłciowych. Nowe wzory zastępują sztywne pola, które wcześniej były oznaczone wyłącznie jako „dane kobiety” i „dane mężczyzny”.

Reforma wprowadza trzy oddzielne warianty dokumentów w zależności od płci małżonków: kobieta i mężczyzna, dwie kobiety lub dwóch mężczyzn. Urzędnicy dostosowali oprogramowanie do elektronicznej rejestracji stanu cywilnego przed upływem terminu, który przypadł trzy miesiące po pierwotnej publikacji rozporządzenia. Gawkowski poinformował w mediach społecznościowych, że formularze zostały przekazane do urzędów w całym kraju.

Nowe wzory aktów małżeństwa umożliwią transkrypcję zagranicznych aktów małżeństw osób tej samej płci z pełnym poszanowaniem dla par. Kończy to administracyjną fikcję i niepewność, z którymi polskie rodziny mierzyły się przez lata. To koniec tymczasowego wpisywania kobiet jako mężczyzn lub mężczyzn jako kobiet w aktach.

Geneza sądowa i orzecznictwo europejskie

Zmiana administracyjna nastąpiła po orzeczeniach sądowych zarówno na szczeblu krajowym, jak i europejskim. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej uznał wcześniej, że państwa członkowskie Unii Europejskiej muszą transkrybować zagraniczne dokumenty stanu cywilnego, aby zagwarantować prawo do swobodnego przemieszczania się. W ślad za tym orzecznictwem Naczelny Sąd Administracyjny w Polsce rozpatrzył sprawy dotyczące trzech par jednopłciowych i orzekł na korzyść transkrypcji ich zagranicznych aktów małżeństwa do polskich ksiąg stanu cywilnego.

Orzeczenia te nałożyły na urzędników obowiązek wdrożenia procedur rejestracji takich związków. Ministerstwo Cyfryzacji przygotowało następnie zaktualizowane specyfikacje dokumentów, aby umożliwić pracownikom urzędów wybór oznaczeń płci bez niezgodności danych osobowych z ustalonymi kategoriami formularzy.

Spór konstytucyjny i opozycja polityczna

Posłowie opozycji zaskarżyli rozporządzenie do Trybunału Konstytucyjnego. 26 lipca 2026 r. Trybunał Konstytucyjny w składzie z prezesem Bogdanem Święczkowskim wydał jednogłośne orzeczenie uznające rozporządzenie ministerialne za niezgodne z konstytucją. Przeciwnicy utrzymywali, że zmiana wzorów administracyjnych omija ustawowe definicje małżeństwa.

Poseł Prawa i Sprawiedliwości oraz kandydat na premiera Przemysław Czarnek publicznie skrytykował decyzję ministerstwa o wdrożeniu formularzy mimo lipcowego orzeczenia. Czarnek stwierdził, że dekrety wykonawcze nie mogą zmieniać zasad konstytucyjnych, a także skrytykował resort w związku z odrębnymi incydentami dotyczącymi wycieku danych medycznych 19 mln obywateli.

Praworządność nie działa na zasadzie: Konstytucja? Nieważne, zmienimy wzór formularza. Po pierwsze, próba wprowadzenia tylnymi drzwiami skutków prawnych małżeństw jednopłciowych, których polskie prawo nie przewiduje, jest nielegalna. Polska Konstytucja jasno chroni małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny.

Wdrożenie administracyjne i status prawny

Mimo sporu między władzą wykonawczą a Trybunałem Konstytucyjnym, resort potwierdził, że urzędy stanu cywilnego są przygotowane do przyjmowania zagranicznych aktów od 23 sierpnia 2026 r. Aktualizacje techniczne pozwalają urzędnikom na wydawanie odpisów transkrypcji wiernie odzwierciedlających dane obu partnerów.

Gawkowski określił tę politykę jako administracyjną gwarancję godności i równości wobec instytucji państwowych. Ministerstwo Cyfryzacji podtrzymało, że zmiany usuwają długotrwałe bariery urzędnicze bez naruszania podstawowych przepisów prawa rodzinnego zawartych w kodeksie cywilnym.