Niemcy opóźniają „gest humanitarny” dla polskich ofiar nazistów, co miesiąc umiera 1000 osób

Grudniowa obietnica Merza i oczekiwanie

W grudniu 2025 roku kanclerz Niemiec Friedrich Merz zapewnił, że jego rząd jest „świadomy swojej historycznej odpowiedzialności” wobec Polski. Dla około 50 000 polskich obywateli, którzy przeżyli nazistowską okupację i obozy koncentracyjne, oświadczenie to przywróciło nadzieję, że długo dyskutowany „gest humanitarny” w postaci rekompensaty finansowej wreszcie się zmaterializuje. Sześć miesięcy później ofiary wciąż czekają.

„Świadomy swojej historycznej odpowiedzialności.”

Według Süddeutsche Zeitung strona polska przedłożyła Berlinowi „bardzo konkretny plan”, ale jest on „bez końca dyskutowany” przez kilka niemieckich ministerstw. Opóźnienie staje się coraz trudniejsze do uzasadnienia: co miesiąc umiera około 1000 starzejących się ocalałych, co czyni oczekiwanie obciążeniem moralnym i politycznym.

Konkretny plan Polski

Polscy urzędnicy sygnalizowali, że zaakceptowaliby roczną wypłatę w wysokości 10 000 złotych na ofiarę, wypłacaną za pośrednictwem Fundacji Polsko-Niemieckie Pojednanie. Całkowity koszt, oparty na „bardzo ostrożnych szacunkach”, wynosi około 300 milionów euro. Plan przewiduje malejący harmonogram: pierwsza transza w 2027 roku wyniosłaby 100 milionów euro, a kwota zmniejszałaby się w kolejnych latach wraz ze spadkiem liczby beneficjentów.

Plan unika natychmiastowej wypłaty ryczałtu, co odpowiada napiętemu niemieckiemu budżetowi. Mimo to wewnętrzne niemieckie dyskusje nie przyniosły decyzji, a zastrzeżenia prawne, obawy przed roszczeniami z innych krajów oraz trudna sytuacja fiskalna wciąż hamują postęp.

Spotkanie ministerialne i „zamknięta” kwestia reparacji

Około dwóch miesięcy temu minister spraw zagranicznych Johann Wadephul, szef Kancelarii Kanclerza Thorsten Frei, minister spraw wewnętrznych Alexander Dobrindt i minister finansów Lars Klingbeil spotkali się, aby omówić akta. Podczas tego spotkania strona niemiecka ponownie stwierdziła, że kwestia reparacji wojennych jest „zamknięta” na mocy prawa międzynarodowego, a jedynie dobrowolny gest humanitarny pozostaje możliwy. Nie podjęto dalszych konkretnych kroków.

„Im dłużej Niemcy zwlekają z polskimi ofiarami nazistowskimi, tym większa hańba.”

Polityczne pole minowe w Warszawie

Rząd premiera Donalda Tuska doskonale zdaje sobie sprawę, że ewentualna wypłata nie może być postrzegana w kraju jako jałmużna – postrzeganie, które byłoby „wodą na młyn prawicowych populistów i nacjonalistów”, jak zauważa Süddeutsche Zeitung. Cień wcześniejszego żądania rządu Prawa i Sprawiedliwości (PiS) w wysokości 1,3 biliona euro w ramach reparacji jest dominujący, co sprawia, że każda kwota wydaje się przy nim niewielka. Ta polityczna kalkulacja skłoniła Tuska do odrzucenia wcześniejszej oferty 200 milionów euro złożonej przez ówczesnego kanclerza Olafa Scholza w 2024 roku.

Żądanie reparacji PiS1300

Oferta Scholza z 2024 r.0,2

Szacowany koszt gestu humanitarnego0,3

Żądanie reparacji PiS

1300 mld €

Oferta Scholza z 2024 r.

0.2 mld €

Szacowany koszt gestu humanitarnego

0.3 mld €

Dane z tekstu artykułu

Oskarżenia o granie na zwłokę

Komentator Daniel Broessler z Süddeutsche Zeitung twierdzi, że „nie ma usprawiedliwienia dla opóźnienia”, zauważając, że nawet w trudnej sytuacji budżetowej kwoty są do opanowania, jeśli partnerzy koalicyjni wykażą dobrą wolę. Ostrzega, że przeciągający się proces naraża rząd niemiecki na podejrzenie, że „im dłużej Niemcy zwlekają, tym więcej pieniędzy oszczędzają”, biorąc pod uwagę miesięczną liczbę zgonów.

„Nie ma usprawiedliwienia dla opóźnienia.”

Minister spraw zagranicznych Wadephul wyraził poparcie dla projektu, ale Broessler podkreśla, że potrzebne jest teraz szybkie wdrożenie, aby uniknąć szkód wizerunkowych i zapewnić pozostałym ocalałym uznanie, póki ma to jeszcze znaczenie.